1405 8 1 33 74

پزشکی در اعماق: ضرورت آموزش تخصصی برای مواجهه با سوانح دریایی Medicine at depth: The necessity of specialized training to deal with maritime accidents 1 1 سرمقاله 2 Letter 1 2 2025/09/19 1404/6/28 2025/11/19 1404/8/28 آمنه مرزبان Ameneh Marzban گروه سلامت در بلایا و فوریتها، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران amenemarzban@yahoo.com سهیل گلزارحمید Soheil Golzarhamid گروه سلامت در بلایا و فوریتها، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران golzarsoheil9@gmail.com Marine medicine Education Accidents Rescue Safety طب‌ دریا آموزش سوانح امداد ایمنی ## ##

تاثیر دو روش مختلف تعبیه کاتتر فضای پلور بر پیامدهای ناشی ازآن در بیماران بدحال مراقبت های ویژه با کمک سونوگرافی و بدون سونوگرافی: یک کارآزمایی بالینی The effect of two different methods of pleural space catheter insertion on its consequences in critical care patients with and without ultrasound guidance: A clinical trial 1 1 زمینه و هدف: افیوژن پلور در میان بیماران بدحال شایع است و اغلب نیاز به درناژ درمانی دارد. اگرچه هدایت با اولتراسوند به طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرد، شواهد مقایسه‌ای مستقیم بین کاتترگذاری پلور با هدایت اولتراسوند در مقابل روش مبتنی بر نشانه‌های آناتومیک که در محیط بخش مراقبت‌های ویژه (ICU) انجام می‌شود، هنوز محدود است. این کارآزمایی بالینی تصادفی‌شده با هدف مقایسه پیامدهای فنی و بالینی این دو رویکرد طراحی گردید. روش‌ها: بیماران مبتلا به افیوژن پلور با اهمیت بالینی که نیاز به درناژ درمانی داشتند، به طور تصادفی (1:1) در یکی از دو گروه "هدایت اولتراسوند" یا "روش مبتنی بر نشانه‌های آناتومیک" تخصیص یافتند. تمامی اقدامات با استفاده از تکنیک سِلْدینگر (Seldinger) انجام شد. پیامدهای اولیه شامل موفقیت در تلاش اول و بروز پنوموتوراکس بود. پیامدهای ثانویه شامل حجم مایع تخلیه‌شده در مرحله اول، خونریزی عمده، عفونت محل کاتتر، تعداد تلاش‌ها، مدت زمان ونتیلاسیون مکانیکی و طول مدت اقامت در ICU بود. کد اخلاق IR.BMSU.BAQ.REC.1402.093 برای این مطالعه اخذ گردید. یافته‌ها: مجموعاً 68 بیمار مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. میزان موفقیت در تلاش اول در گروه هدایت اولتراسوند به طور معنی‌داری بالاتر بود (31 نفر از 34 نفر در مقابل 23 نفر از 34 نفر؛ 0.033p=، نسبت شانس = 4.94، فاصله اطمینان 95%: 1.24 تا 19.76). تلاش‌های متعدد در گروه نشانه‌های آناتومیک فراوانی بیشتری داشت. از نظر بروز پنوموتوراکس، حجم مایع تخلیه‌شده، مدت زمان ونتیلاسیون مکانیکی و طول مدت اقامت در ICU، تفاوت معنی‌داری بین دو گروه مشاهده نشد (0.05 p<). هیچ موردی از خونریزی عمده یا عوارض مرتبط با روش درمانی رخ نداد. نتیجه‌گیری: هدایت اولتراسوند به طور معنی‌داری دقت فنی و موفقیت تلاش اول را در کاتترگذاری پلور بهبود می‌بخشد؛ با این حال، پیامدهای سیستمیک گسترده‌تر تحت تأثیر قرار نمی‌گیرند. در شرایطی که موفقیت سریع و کاهش عوارض مکانیکی از نظر بالینی حائز اهمیت است، این روش می‌تواند در بیماران بدحال ترجیح داده شود. 2 Background and Aim: Pleural effusion is common among critically ill patients and often necessitates therapeutic drainage. Although ultrasound guidance is widely used, direct comparative evidence between ultrasound-guided and landmark-based pleural catheter insertion in intensive care unit (ICU) settings remains limited. This randomized clinical trial aimed to compare the technical and clinical outcomes of these two approaches. Methods: Patients with clinically significant pleural effusion requiring therapeutic drainage were randomized (1:1) to either the ultrasound-guided group or the landmark-based group. All procedures were performed using the Seldinger technique. Primary outcomes were first-attempt success and incidence of pneumothorax. Secondary outcomes included initial drainage volume, major bleeding, catheter-site infection, number of attempts, duration of mechanical ventilation, and ICU length of stay. Ethical approval was obtained (code: IR.BMSU.BAQ.REC.1402.093). Results: A total of 68 patients were analyzed. First-attempt success was significantly higher in the ultrasound-guided group (31/34 vs. 23/34; p=0.033; odds ratio [OR] = 4.94, 95% confidence interval [CI]: 1.24–19.76). Multiple attempts were more frequent in the landmark group. No significant differences were observed between groups in pneumothorax incidence, drainage volume, duration of mechanical ventilation, or ICU length of stay (p>0.05 for all). No major bleeding or procedure-related complications occurred. Conclusion: Ultrasound guidance significantly improves technical accuracy and first-attempt success during pleural catheter insertion; however, broader systemic outcomes remain unaffected. This approach may be preferred in critically ill patients when rapid procedural success and reduced mechanical complications are clinically important. 3 8 2025/09/192025/11/29 1404/9/8 2025/11/192025/12/23 1404/10/2 زهرا فخرا Zahra Fakhra z.fakhra28@gmail.com علی بهرامی فر Ali Bahramifar مرکز تحقیقات تروما، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله، تهران، ایران alibahramifar6@gmail.com رضا قنبرپور Reza Ghanbarpour مرکز تحقیقات تروما rdizboni@yahoo.com سیدجلال مدنی Seyed Jalal Madani مرکز تحقیقات تروما dr.jalalmadani@gmail.com مجتبی سپندی Mojtaba Sepandi Pleural effusion Pleural catheterization Ultrasound Intensive care Pneumothorax افیوژن پلور کاتترگذاری پلور اولتراسوند مراقبت‌های ویژه پنوموتوراکس ## ##

روش‌های غیرمتمرکز تصفیه و مدیریت فاضلاب در اجتماعات کوچک Decentralized Methods of Wastewater Management in Small Communities 1 1 آب‌های سطحی از مهم‌ترین مؤلفه‌های محیط‌زیست به شمار می‌روند. فراهم‌سازی خدمات تصفیه فاضلاب با توجیه اقتصادی و با لحاظ ملاحظات فنی در اجتماعات کوچک، در بسیاری از نقاط جهان با چالش‌های جدی همراه است. محدودیت‌ها و نارسایی‌های سامانه‌های متمرکز تصفیه فاضلاب در این‌گونه اجتماعات تا حد زیادی شناخته شده‌اند. سامانه‌های جمع‌آوری و تصفیه متمرکز، به‌ویژه در مناطقی با تراکم جمعیتی پایین و پراکندگی منابع تولید فاضلاب، مستلزم هزینه‌های بالای ساخت، بهره‌برداری و نگهداری هستند. افزون بر این، مناطق در حال توسعه و کمتر برخوردار، غالباً با محدودیت‌های مالی برای احداث تأسیسات متمرکز و کمبود دانش فنی لازم برای مدیریت و بهره‌برداری مؤثر از آن‌ها مواجه‌اند. در این راستا، رویکردهای غیرمتمرکز تصفیه فاضلاب، که مبتنی بر به‌کارگیری سامانه‌های در محل یا شبکه‌های محدود در مقیاس نواحی کوچک هستند، به‌عنوان گزینه‌ای جایگزین مورد توجه فزاینده قرار گرفته‌اند. این رویکردها با فراهم‌سازی انعطاف‌پذیری مدیریتی، امکان استفاده از طیف متنوعی از فناوری‌های ساده تا پیشرفته را فراهم می‌کنند. سامانه‌های غیرمتمرکز نه‌تنها می‌توانند راه‌حلی پایدار و بلندمدت برای اجتماعات کوچک باشند، بلکه از منظر قابلیت اطمینان عملیاتی و هزینه‌های کلی نیز مزیت‌های قابل‌توجهی دارند. در این مقاله، مروری بر رویکردهای گوناگون غیرمتمرکز در تصفیه و مدیریت فاضلاب ارائه شده و تمرکز اصلی بر ارزیابی قابلیت کاربرد آن‌ها در اجتماعات کوچک است. با وجود چالش‌ها و موانع متعدد در مدیریت فاضلاب این اجتماعات، بسیاری از این مسائل از طریق برنامه‌ریزی مناسب و اجرای سیاست‌های هدفمند قابل رفع هستند. شناخت دقیق شرایط محیطی و اقلیمی، نقش اساسی در انتخاب فناوری مناسب ایفا می‌کند و این امر باید از طریق ارزیابی جامع محل انجام پذیرد. همچنین، مدیریت مستقیم و مستمر سامانه‌های غیرمتمرکز تصفیه فاضلاب ضروری است تا از بازرسی و نگهداری منظم آن‌ها اطمینان حاصل شود. در نهایت، راهبردهای مدیریتی باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که با شرایط اجتماعی، فرهنگی، زیست‌محیطی و اقتصادی منطقه مورد نظر همخوانی داشته باشند. 2 Surface waters are among the most important components of the environment. Providing wastewater treatment services that are economically feasible while accounting for technical considerations in small communities remains a significant challenge in many parts of the world. The limitations and shortcomings of centralized wastewater treatment systems for small communities are well recognized. Centralized wastewater collection and treatment systems are costly to construct, operate, and maintain, particularly in areas with low population density and widely dispersed wastewater generation points. Furthermore, developing and underprivileged regions often face financial constraints in constructing centralized facilities, as well as a lack of technical expertise required for their effective management and operation. In this context, decentralized wastewater treatment approaches, which rely on on-site systems or small-scale networks serving limited areas, have attracted increasing attention as viable alternatives. These approaches offer greater managerial flexibility and allow for the application of a wide range of technologies, from simple to advanced. Decentralized systems not only represent a sustainable long-term solution for small communities, but also demonstrate advantages in terms of reliability and overall cost-effectiveness. This paper provides a review of various decentralized approaches to wastewater treatment and management, with particular emphasis on their applicability in small communities. Although numerous barriers and challenges exist in wastewater management for such communities, many of these issues can be addressed through appropriate planning and the implementation of relevant policies. A thorough understanding of local environmental and climatic conditions is essential for selecting suitable technologies and should be achieved through comprehensive site assessment. Moreover, direct and continuous management of decentralized wastewater treatment systems is necessary to ensure regular inspection and maintenance. Finally, management strategies should be specifically tailored to the social, cultural, environmental, and economic conditions of the target region. 9 18 2025/09/192025/11/292025/04/9 1404/1/20 2025/11/192025/12/232026/02/24 1404/12/5 حامد اکبری Hamed Akbari دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله akbarihamed_2005@yahoo.com محمد نوبخت Mohammad nobakht مرکز تحقیقات طب دریا، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله، تهران، ایران marinemedicine@gmail.com کیان کیانمهر Kian Kianmehr مرکز تحقیقات طب دریا kiyanmehr.kk@gmail.com Decentralized wastewater management islands small communities environment wastewater treatment Persian Gulf مدیریت غیرمتمرکز فاضلاب اجتماعات کوچک محیط زیست تصفیه فاضلاب خلیج فارس ## ##

ترکیبات زیست‌فعال مشتق از منابع دریایی (پپتیدها، پلی‌ساکاریدها و کاروتنوئیدها) در پیشگیری و درمان آترواسکلروز: مروری بر مکانیسم‌های مولکولی و شواهد پیش‌بالینی Bioactive Compounds Derived from Marine Sources (Peptides, Polysaccharides, and Carotenoids) in the Prevention and Treatment of Atherosclerosis: A Review of Molecular Mechanisms and Preclinical Evidence 1 1 آترواسکلروز به عنوان عامل اصلی بیماری‌های قلبی-عروقی، یک فرآیند التهابی مزمن است که با تجمع لیپیدها و پاسخ التهابی در دیواره عروق شناخته می‌شود. درمان‌های رایج با محدودیت‌هایی از جمله عوارض جانبی و پاسخ‌دهی ناکامل در برخی بیماران همراه است. بنابراین، شناسایی عوامل درمانی نوین با مکانیسم‌های عمل متفاوت و پروفایل ایمنی مطلوب ضروری به نظر می‌رسد. این مقاله مروری، با رویکردی نظام‌مند، شواهد پیش‌بالینی مرتبط با سه گروه عمده ترکیبات زیست‌فعال دریایی (پپتیدها، پلی‌ساکاریدها و کاروتنوئیدها) و کاربرد بالقوه آن‌ها در مقابله با آترواسکلروز را بررسی می‌کند. تمرکز اصلی بر تحلیل مکانیسم‌های مولکولیِ مستندِ این ترکیبات است که عمدتاً شامل تعدیل مسیرهای سیگنالینگ التهابی (مانند NF-κB و NLRP3)، کاهش استرس اکسیداتیو از طریق فعال‌سازی مسیر Nrf2، بهبود پروفایل لیپیدی با تأثیر بر متابولیسم کلسترول، و تنظیم عملکرد اندوتلیال و همئوستازی می‌باشد. بررسی حاضر نشان می‌دهد که علی‌رغم داده‌های امیدوارکننده از مدل‌های حیوانی و کشت سلولی، خلأهای دانشی قابل توجهی از جمله مطالعات فارماکوکینتیک ناکافی، ناهمگونی در منابع و روش‌های استخراج ترکیبات، و فقدان آزمایش‌های بالینی کنترل‌شده وجود دارد. این مرور بر لزوم انجام پژوهش‌های آینده‌نگر برای ارزیابی دقیق زیست‌دسترسی، سمیت، و کارآیی بالینی این ترکیبات تأکید می‌نماید تا پتانسیل واقعی آن‌ها به عنوان مکمل یا جایگزین در استراتژی‌های پیشگیرانه و درمانی آترواسکلروز به طور علمی تعیین گردد. 2 Atherosclerosis, as the leading cause of cardiovascular diseases, is a chronic inflammatory process characterized by the accumulation of lipids and an inflammatory response in the vessel wall. Current treatments are associated with limitations, including side effects and incomplete response in some patients. Therefore, identifying novel therapeutic agents with distinct mechanisms of action and favorable safety profiles appears essential. This systematic review examines the preclinical evidence related to three major classes of marine-derived bioactive compounds (peptides, polysaccharides, and carotenoids) and their potential application in combating atherosclerosis. The primary focus is on analyzing the documented molecular mechanisms of these compounds, which mainly involve modulating inflammatory signaling pathways (such as NF-κB and NLRP3), reducing oxidative stress through activation of the Nrf2 pathway, improving lipid profiles by influencing cholesterol metabolism, and regulating endothelial function and hemostasis. The present review indicates that despite promising data from animal models and cell cultures, there are significant knowledge gaps, including insufficient pharmacokinetic studies, heterogeneity in compound sources and extraction methods, and a lack of controlled clinical trials. This review emphasizes the need for prospective research to accurately assess the bioavailability, toxicity, and clinical efficacy of these compounds, so that their true potential as complementary or alternative agents in preventive and therapeutic strategies for atherosclerosis can be scientifically determined. 19 28 2025/09/192025/11/292025/04/92025/11/13 1404/8/22 2025/11/192025/12/232026/02/242026/01/28 1404/11/8 مجید مازوچی Majid Mazoochi دانشگاه علوم پزشکی کاشان، کاشان، ایران mazoochii@gmail.com علیرضا یاور Alireza Yavar صادق زارعی Sadegh Zarei مرکز تحقیقات پزشکی مولکولی، پژوهشکده علوم پایه پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران zarei88ss@gmail.com Atherosclerosis Marine Bioactive Compounds Marine Peptides Marine Polysaccharides Marine Carotenoids آترواسکلروز ترکیبات زیست‌فعال دریایی پپتیدهای دریایی پلی‌ساکاریدهای دریایی کاروتنوئیدهای دریایی ## ##

ارزیابی وضعیت آمادگی روانی در حوادث و بلایا در مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی ایران در سال 1404 Assessment of Psychological Preparedness for Disasters and Emergencies in Educational–Medical Centers of Iran University of Medical Sciences in 2025 1 1 زمینه و هدف: با توجه به قرارگیری ایران در مناطق پرخطر و سابقه وقوع بلایای طبیعی و انسان‌ساخت، ارزیابی آمادگی روانی مراکز آموزشی–درمانی برای مواجهه با حوادث ضروری است. این مطالعه با هدف بررسی وضعیت آمادگی روانی مراکز آموزشی–درمانی دانشگاه علوم پزشکی ایران در سال ۱۴۰۴ انجام شد. روش‌ها: مطالعه به صورت مقطعی–توصیفی طراحی و اجرا شد. جامعه آماری شامل مدیران میانی و عملیاتی ۱۱ مرکز آموزشی–درمانی تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی ایران بود و نمونه‌گیری به روش سرشماری انجام شد. داده‌ها با استفاده از چک‌لیست «ابزار شماره ۶» مندرج در کتاب «ابزارهای ملی ارزیابی سلامت در حوادث و بلایا» جمع‌آوری شد. یافته‌ها: وضعیت کلی آمادگی روانی مراکز در سطح متوسط تا پایین قرار داشت. در شاخص «ساختار داخلی سازمان و زنجیره فرماندهی» ۷۲.۷٪ مراکز امتیاز صفر و ۲۷.۳٪ امتیاز یک کسب کردند. در «منابع و زیرساخت‌ها» ۱۸.۲٪ مراکز صفر، ۷۲.۷٪ یک و ۹.۱٪ دو امتیاز گرفتند. شاخص‌های «دانش و مهارت»، «هماهنگی با سازمان‌های بیرونی» و «ارزیابی خطر و پایش» عمدتاً در سطح ضعیف تا متوسط بودند. کمترین امتیازها مربوط به «حمایت‌های روانی و مداخلات» و «تبادل اطلاعات و ارتباطات» بود که نشان‌دهنده ضعف برنامه‌های نظام‌مند حمایت روانی و ناکارآمدی سیستم‌های اطلاع‌رسانی در شرایط بلایا است. نتیجه‌گیری: بسیاری از مراکز آموزشی–درمانی از آمادگی روانی کافی برخوردار نیستند. به منظور ارتقای آمادگی روانی و عملکردی، توسعه زیرساخت‌ها، تقویت آموزش‌های تخصصی، بهبود شبکه‌های ارتباطی، ایجاد تیم‌های پشتیبانی روانی، ارتقای هماهنگی بین‌بخشی و استقرار نظام پایش و ارزیابی خطر مستمر ضروری است. 2 Background and Aim: Given Iran's location in high-risk areas and its history of natural and human-made disasters, evaluating the psychological preparedness of educational–medical centers to respond to emergencies is essential. This study aimed to assess the psychological preparedness of educational–medical centers under Iran University of Medical Sciences in 2025. Methods: This cross-sectional descriptive study included all middle and operational managers of 11 educational–medical centers under the university, with a census sampling approach. Data were collected using Checklist “Tool No. 6” from the book National Tools for Health Assessment in Disasters and Emergencies. Results: Overall, the psychological preparedness of the centers was at a moderate to low level. For the “organizational structure and command chain” indicator, 72.7% of centers scored zero and 27.3% scored one. In “resources and infrastructure,” 18.2% scored zero, 72.7% scored one, and 9.1% scored two. Indicators of “knowledge and skills,” “coordination with external organizations,” and “risk assessment and monitoring” were mostly at weak to moderate levels. The lowest scores were observed in “psychological support and interventions” and “information exchange and communication,” indicating weaknesses in structured psychological support programs and inefficient communication systems during disasters. Conclusion: Many educational–medical centers lack adequate psychological preparedness. To enhance both psychological readiness and operational performance, it is necessary to develop infrastructure, strengthen specialized training, improve communication networks, establish psychological support teams, enhance intersectoral coordination, and implement continuous risk monitoring and evaluation systems. 29 36 2025/09/192025/11/292025/04/92025/11/132026/01/24 1404/11/4 2025/11/192025/12/232026/02/242026/01/282026/04/23 1405/2/3 ویدا تقی خانی Vida Taghikhani taghikhani.v@iums.ac.ir محسن دولتی Mohsen Dowlati مرکز تحقیقات علوم مدیریت و اقتصاد سلامت، پژوهشکده مدیریت سلامت، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران mohsendowlati.69@gmail.com شاندیز مصلحی Shandiz Moslehi مرکز تحقیقات علوم مدیریت و اقتصاد سلامت، پژوهشکده مدیریت سلامت، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران Moslehi.sh@iums.ac.ir Psychological preparedness Disaster management Educational-medical centers Psychological support آمادگی روانی مدیریت بلایا مراکز آموزشی–درمانی حمایت روانی ## ##

تأثیر مکمل‌های پروبیوتیکی بر عملکرد هوازی و شاخص‌های التهابی شناگران جوان The Effects of Probiotic Supplements on Aerobic Performance and Inflammatory Markers in Young Swimmers 1 1 زمینه و هدف: این پژوهش بررسی اثر شش هفته مصرف مکمل پروبیوتیکی بر عملکرد و شاخص‌های التهابی شناگران جوان بود. روش‌ها: نمونه پژوهش شامل ۲۴ شناگر جوان (۱۲ نفر در گروه تجربی و ۱۲ نفر در گروه کنترل) بود که به صورت تصادفی در دو گروه جای گرفتند. گروه تجربی یک دوره مکمل پروبیوتیکی مصرف نمود، در حالی که گروه کنترل تغییری در رژیم دریافت نکرد. شاخص‌های مورد بررسی شامل عملکرد هوازی، CRP، IL-6  و TNF-α بودند. نرمال بودن داده‌ها با آزمون شاپیرو–ویلک تأیید شد و تحلیل آماری با استفاده از آزمون‌های t مستقل،t  زوجی و تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر انجام گرفت. یافته‌ها: نتایج نشان داد که گروه تجربی پس از مداخله بهبود معناداری در عملکرد هوازی (p=0.001) و افزایش معنادار CRP، IL-6  و TNF-α (p<0.001) نسبت به گروه کنترل داشت. در مقابل، گروه کنترل تغییرات معناداری در هیچ یک از شاخص‌ها نشان نداد. یافته‌ها نشان می‌دهد که مصرف مکمل پروبیوتیکی می‌تواند اثر قابل توجهی بر بهبود عملکرد ورزشی و تغییرات شاخص‌های التهابی در شناگران جوان داشته باشد. نتیجه‌گیری: این پژوهش می‌تواند مبنای کاربرد مکمل پروبیوتیکی در برنامه‌های تمرینی ورزشکاران پایه قرار گیرد. 2 Background and Aim: This study aimed to investigate the effect of six weeks of probiotic supplementation on performance and inflammatory markers in young swimmers. Methods: The study sample consisted of 24 young swimmers (12 in the experimental group and 12 in the control group) who were randomly assigned to two groups. The experimental group received a course of probiotic supplementation, while the control group did not receive any dietary changes. The indicators studied included aerobic performance, CRP, IL-6, and TNF-α. The normality of the data was confirmed by the Shapiro-Wilk test, and statistical analysis was performed using independent t-tests, paired t-tests, and repeated-measures analysis of variance. Results: The results showed that the experimental group had a significant improvement in aerobic performance (p=0.001) and a significant increase in CRP, IL-6, and TNF-α (p<0.001) compared to the control group after the intervention. In contrast, the control group did not show significant changes in any of the indicators. The findings show that probiotic supplementation can have a significant effect on improving athletic performance and changes in inflammatory markers in young swimmers. Conclusion: This study can be the basis for the use of probiotic supplementation in training programs for basic athletes. 37 44 2025/09/192025/11/292025/04/92025/11/132026/01/242026/01/6 1404/10/16 2025/11/192025/12/232026/02/242026/01/282026/04/232026/04/22 1405/2/2 فتح اله شیرنژاد Fathollah Shirnejad دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد f.shirnejad11@gmail.com بهمن حسنوند Bahman Hasanvand گروه تربیت بدنی و علوم ورزشی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خرم آباد، خرم آباد، ایران hasanvand121@iau.ac.ir Probiotic supplementation Aerobic performance CRP IL-6 TNF-α Young swimmers مکمل پروبیوتیکی عملکرد هوازی CRP IL-6 TNF-α شناگران جوان ## ##

ارزیابی تغییرات اقلیمی، آب و هوایی و وضعیت آلودگی‌ منابع زیستی و بوم شناختی دریای خزر Assessment of Climate Change, Weather and Pollution Status of the Caspian Sea Biological and Ecological Resources 1 1 دریای خزر یکی از بزرگترین بوم­سازگان های آبی محصور، منحصر به فرد و غنی از منابع زیستی و بوم شناسی در خشکی است که در مرز دو بخش بزرگ از قاره اوراسیا واقع شده است. تنوع زیستی این دریا با تعداد زیادی از گونه‌های بومی شامل بیش از ۱۳۰ گونه ماهی و مزارع گل نیلوفر آبی کمیاب می باشد. همچنین بیش از ۱۰۰ گونه زیستگاه تالابی پرندگان وجود دارد که به عنوان محل لانه سازی و مهاجرت عمل می‌کنند. دریای خزر زیستگاه ماهیان خاویاری و همچنین محل زندگی تنها پستاندار دریایی است که در این دریا زندگی می‌کند و فک خزری بومی نام دارد. کشورهای ایران، روسیه، قزاقستان، ترکمنستان و جمهوری آذربایجان در مجاورت دریای خزر قرار دارند که در اطراف این دریا جمعیت بالایی زندگی می کند. تولید نفت و گاز و همچنین ماهیگیری و کشتیرانی از رایج‌ترین فعالیت‌های اقتصادی در مناطق آبی و ساحلی دریای خزر هستند. صنعت و کشاورزی در حوزه این دریا به خوبی توسعه یافته‌اند. سواحل غربی دریای خزر با مراکز شهری بزرگ خود مانند باکو، پایتخت آذربایجان، از نظر اقتصادی توسعه‌یافته‌تر از سرزمین‌های خشک‌تر در سواحل شرقی است. این بررسی مروری با هدف بررسی و ارائه وضعیت آلودگی در منابع زیستی و بوم شناسی دریای خزر (آبزیان، رسوبات و آب) انجام شد. بسیاری از گونه‌های دریای خزر به دلیل بهره‌برداری بیش از حد، تخریب زیستگاه، آلودگی و تغییرات اقلیمی در معرض تهدید هستند. این تحولات تأثیر منفی بر رفاه انسان، بخش‌های اجتماعی و اقتصادی و خدمات محیط زیست طبیعی دارد. 2 The Caspian Sea is one of the largest, unique and biologically rich in terrestrial aquatic ecosystems located on the border of two large parts of the Eurasian continent. The biodiversity of this sea with a large number of endemic species includes more than 130 species of fish and rare water lily fields. There are also more than 100 species of wetland bird habitats that serve as nesting and migration sites. The Caspian Sea is the habitat of sturgeon fish and is also the home of the only marine mammal that lives in this sea, the endemic Caspian seal. The countries of Iran, Russia, Kazakhstan, Turkmenistan and the Republic of Azerbaijan are located in the vicinity of the Caspian Sea, which is home to a large population. Oil and gas production, as well as fishing and shipping, are the most common economic activities in the water and coastal areas of the Caspian Sea. Industry and agriculture are well developed in the sea basin. The western coast of the Caspian Sea, with its large urban centers such as Baku, the capital of Azerbaijan, is more economically developed than the drier lands on the eastern coast. This research aimed to investigate and present the pollution status of the biological and ecological resources of the Caspian Sea (aquatic animals, sediments and water). Many species of the Caspian Sea are under threat due to overexploitation, habitat destruction, pollution and climate change. These developments have a negative impact on human well-being, social and economic sectors and natural environmental services. 45 56 2025/09/192025/11/292025/04/92025/11/132026/01/242026/01/62025/12/9 1404/9/18 2025/11/192025/12/232026/02/242026/01/282026/04/232026/04/222026/02/24 1404/12/5 محمد ولایت زاده Mohammad Velayatzadeh موسسه آموزش عالی کاسپین قزوین mv.5908@gmail.com Environmental pollution Ecosystem pollution assessment Water resources Caspian Sea آلودگی های محیطی ارزیابی آلودگی بوم سازگان منابع آبی دریای خزر ##1. Nasrollahzadeh A. Caspian Sea and its ecological challenges. Caspian Journal of Environmental Sciences, 2010; 1 (1), 97-104.##2. Aladin N, Plotnikov I. The Caspian Sea. Lake Basin Management Initiative Thematic Paper. 2004; 28:1-29.##3. Barannik V, Borysova O, Stolberg F. The Caspian Sea region: environmental change. AMBIO: A Journal of the Human Environment. 2004;33(1):45-51.##4. Xenarios S, Orazgaliyev S, Torabi Haghighi A, Kløve B. A perspective on sustainability and environmental challenges in the Caspian Sea. International Journal of Water Resources Development. 2025;41(1):1-8.##5. Azizpour J, Ghaffari P. Low-frequency sea level changes in the Caspian Sea: long-term and seasonal trends. Climate Dynamics. 2023;61(5):2753-63.##6. Gharibreza M, Nasrollahi A, Afshar A, Amini A, Eisaei H. Evolutionary trend of the Gorgan Bay (southeastern Caspian Sea) during and post the last Caspian Sea level rise. Catena. 2018;166:339-348.##7. Nelson TC, Doukakis P, Lindley ST, Schreier AD, Hightower JE, Hildebrand LR, Whitlock RE, Webb MA. Research tools to investigate movements, migrations, and life history of sturgeons (Acipenseridae), with an emphasis on marine-oriented populations. PloS one. 2013;8(8):e71552.##8. Watanabe M, Tanabe S, Tatsukawa R, Amano M, Miyazaki N, Petrov EA, Khuraskin SL. Contamination levels and specific accumulation of persistent organochlorines in Caspian seal (Phoca caspica) from the Caspian Sea, Russia. Archives of Environmental Contamination and Toxicology. 1999;37(3):396-407.##9. Nejat SA, Hermidas Bavand D, Farshchi P. Environmental challenges in the Caspian Sea and international responsibility of its littoral states. Caspian Journal of Environmental Sciences. 2018;16(2):97-110.##10. Akbari M, Baubekova A, Roozbahani A, Gafurov A, Shiklomanov A, Rasouli K, Ivkina N, Kløve B, Haghighi AT. Vulnerability of the Caspian Sea shoreline to changes in hydrology and climate. Environmental Research Letters. 2020;15(11):115002.##11. Court R, Lattuada M, Shumeyko N, Baimukanov M, Eybatov T, Kaidarova A, Mamedov EV, Rustamov E, Tasmagambetova A, Prange M, Wilke T. Rapid decline of Caspian Sea level threatens ecosystem integrity, biodiversity protection, and human infrastructure. Communications Earth & Environment. 2025;6(1):261.##12. Kostianoy AG, Pesic V. Advances in environmental monitoring of the Caspian Sea. Ecologica Montenegrina. 2024 Dec 26;76:201-10.##13. Zonn IS. Environmental issues of the Caspian. InThe Caspian sea environment 2005 Oct 20 (pp. 223-242). Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg.##14. Abbasov R, Karimov R, Jafarova N. The Caspian Sea and its values in Azerbaijan. InEcosystem Services in Azerbaijan: Value and Losses 2022 Aug 23 (pp. 1-28). Cham: Springer International Publishing.##15. Akbulaev N, Bayramli G. Maritime transport and economic growth: Interconnection and influence (an example of the countriesin the Caspian sea coast; Russia, Azerbaijan, Turkmenistan, Kazakhstan and Iran). Marine Policy. 2020 Aug 1;118:104005.##16. Zeyn, ALABEDIN Y., M. S. Yahyapour, and ZAHRA SHIRZAD. Geopolitics and environmental issues in the Caspian Sea. 2009; 113-121.‌##17. Aubrey DG, Glushko TA, Ivanov VA. North Caspian Basin: Environmental status and oil and gas operational issues. Report for Mobil-oil. 1994;650:25.##18. Aubrey DG. Conservation of biological diversity of the Caspian Sea and its coastal zone. A proposal to the Global Environment Facility. Report to GEF. 1994; 250 p.##19. Janusz-Pawletta B. Geography, politics, and economy in the Caspian Region. InThe Legal Status of the Caspian Sea: Current Challenges and Prospects for Future Development 2021 Jul 23 (pp. 11-16). Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg.##20. Bahgat G. Pipeline diplomacy: The geopolitics of the Caspian Sea region. International Studies Perspectives. 2002 Aug;3(3):310-27.##21. Khiabani A. Review on the ornamental fish species potentials of the Caspian Sea and its Southern Basin. Caspian Journal of Environmental Sciences. 2024 Aug 27:1-6.##22. Vecsei P, Artyukhin E. Threatened Fishes of the World: Acipenser persicus Borodin, 1897 (Acipenseridae). Environmental Biology of Fishes. 2001 Jun 1;61(2).##23. Bolgov, M.V.; Krasnozhon, G.F.; Lyubushin, A.A. Caspian Sea: Extreme Hydrological Events; Nauka: Moscow, Russia, 2007; 3Inp. ##24. Bolikhovskaya N, Kasimov N. The evolution of climate and landscapes of the lower Volga region during the Holocene. Geography, Environment, Sustainability. 2010 Jun 1;3(2):78-97.##25. Aladin NV, Chida T, Chuikov YS, Ermakhanov ZK, Kawabata Y, Kubota J, Micklin P, Plotnikov IS, Smurov AO, Zaitzev VF. The history and future of the biological resources of the Caspian and the Aral Seas. Journal of Oceanology and Limnology. 2018 Nov;36(6):2061-84.##26. Grigorovich IA, Therriault TW, MacIsaac HJ. History of aquatic invertebrate invasions in the Caspian Sea. Biological Invasions. 2003 Mar;5(1):103-15.##27. Arnadottir S. Fluctuating boundaries in a changing marine environment. Leiden Journal of International Law. 2021 Jun;34(2):471-87.##28. Shahbazi K, Hamidi Razi D, Feshari M. Investigating the factors affecting air pollution emissions in Caspian Sea countries: panel spatial Durbin model. Journal of Environmental Studies. 2015;41(1):107-27.##29. Kostianoy AG, Pešić V. Advances in environmental monitoring of the Caspian Sea. Ecologica Montenegrina. 2024 Dec 26;76:201-10.##30. Chen JL, Pekker T, Wilson CR, Tapley BD, Kostianoy AG, Cretaux JF, Safarov ES. Long‐term Caspian Sea level change. Geophysical Research Letters. 2017 Jul 16;44(13):6993-7001.##31. Vyruchalkina TY, Dianskii NA, Fomin VV. Effect of long-term variations in wind regime over Caspian Sea region on the evolution of its level in 1948–2017. Water Resources. 2020 Mar;47(2):348-57.##32. Ermakov VB. Long-Term Changes in the Level of the Caspian Sea and Modern Options for Their Forecasting. Izvestiya Rossiiskoi akademii nauk. Seriya geograficheskaya. 2023 Nov 1;87(6):930-40.##33. Elguindi N, Giorgi F. Projected changes in the Caspian Sea level for the 21st century based on the latest AOGCM simulations. Geophysical research letters. 2006 Apr;33(8).##34. Yazdanpanah Dero Q, Yari E, Charrahy Z. Global warming, environmental security and its geo-economic dimensions case study: Caspian Sea level changes on the balance of transit channels. Journal of Environmental Health Science and Engineering. 2020 Dec;18(2):541-57.##35. Firoozfar A, Bromhead EN, Dykes AP. Caspian sea level change impacts regional seismicity. Journal of Great Lakes Research. 2012 Dec 1;38(4):667-72.##36. Ghodrati A, Safaval PA, LashtehNeshaei MA. Climate Change Impact of the Caspian Sea Level Changes in the Quaternary Sediment. Frontiers in Environmental Engineering. 2016;5(0):1.##37. Serykh I, Krasheninnikova S, Safarov S, Safarov E, Oskouei EA, Gorbunova T, Gorbunov R, Falamarzi Y. Near-Surface Temperature Climate Change in the Caspian Region: A Study Using Meteorological Station Data, Reanalyses, and CMIP6 Models. Climate. 2025 Sep 25;13(10):201.##38. Kazmin AS. Multidecadal variability of the hydrometeorological parameters in the Caspian Sea. Estuarine, Coastal and Shelf Science. 2021 Mar 5;250:107150.##39. Panin GN, Vyruchalkina TY, Solomonova IV. Climatic changes in the Arctic, North Atlantic, the Caspian Sea region, and their relationship. Fundamental’naya i prikladnaya klimatologiya. 2015;1:183-210.##40. Namin JI, Forouhar Vajargah M. Heavy metals accumulation in fish, a growing threat in the Caspian Sea. Water and Environmental Sustainability. 2022 Mar 25;2(1):9-13.##41. Golzar HR, Mallah S, Esteghamat M, Prange M. Environmental consequences of Caspian Sea desalination and water transfer to the central plateau of Iran. Environmental Earth Sciences. 2025 Feb;84(4):1-5.##42. Ramazanova E, Bahetnur Y, Yessenbayeva K, Lee SH, Lee W. Spatiotemporal evaluation of water quality and risk assessment of heavy metals in the northern Caspian Sea bounded by Kazakhstan. Marine Pollution Bulletin. 2022 Aug 1;181:113879.##43. Pashtiri ZH, Karsidani SH, Roohi JD. Investigating the amounts of some heavy metals in muscle and liver tissues of golden grey mullet (Chelon auratus) in the coasts of Guilan province. Journal of Animal Environment. 2025 Jan 17;17(1):81-86. [In Persian].##44. Velayatzadeh M. Contamination Status and Risk Assessment of Lead Metal in Fish of Persian Gulf, Oman Sea and Caspian Sea- Narrative review. J Mar Med 2022; 4 (3) :141-152. [In Persian].##45. Hosseini SM, Vajdi R, Rad SF, Behrooz RD, Chamanara V, Hosseini SV. Risk assessment of trace elements bioaccumulated in golden gray mullet (Liza aurata) harvested from the southern Caspian Sea. Journal of Great Lakes Research. 2022 Aug 1;48(4):1079-86.##46. Bakhshalizadeh S, Liyafoyi AR, Saoca C, Piccione G, Cecchini S, Fazio F. Nickel and cadmium tissue bioaccumulation and blood parameters in Chelon auratus and Mugil cephalus from Anzali free zone in the south Caspian Sea (Iran) and Faro Lake (Italy): A comparative analysis. Journal of Trace Elements in Medicine and Biology. 2022 Jul 1;72:126999.##47. Mohammad Salehi A, Velayatzadeh M. Measurement and comparison of heavy metals Ni. Cd and Zn in muscle and liver pike (Esox lucius) of estuary rivers in Mazandaran and Gilan Province (Caspian Sea). Journal of Environmental Research; 9(18):157-170. [In Persian].##48. Bagheri H, Darvish Bastami K. Investigation of Heavy Metal Concentrations in Estuarine Sediments of Important Rivers in The Southern Part of The Caspian Sea. Environment and Water Engineering. 2022 Mar 21;8(1):31-46. [In Persian].##49. Eamai S, Rezaei MR, Sayadi MH. Investigation of microplastics and heavy metals contamination in southwestern Caspian Sea Gammarus. International Journal of Coastal, Offshore and Environmental Engineering (ijcoe). 2024 Aug 26.##50. Tizabi Sh. Caspian Sea Oil Pollution. Applied and Environmental Geology. University of Bologna. 2024; 11 P.##51. Amirgaliev NA, Askarova M, Opp C, Medeu A, Kulbekova R, Medeu AR. Water quality problems analysis and assessment of the ecological security level of the Transboundary Ural-Caspian Basin of the Republic of Kazakhstan. Applied Sciences. 2022 Feb 16;12(4):2059.##52. Mamataeva A, Kuatbayev A, Gartsiyanov K, Abdurashidovich UA, Flora A, Ravshanbekovna MG, Toshmamatovich TU, Khakimboy Ugli BO, Sapaev IB, Mamasoatov D, Bakhtiyarovna BZ. Biochemical analysis of the Caspian Sea sediments: Implications for environmental pollution and bioremediation. Caspian Journal of Environmental Sciences. 2024 Dec 1;22(5):1021-32.##53. Zhantayev Z, Kaldybayev A, Nurakynov S, Sydyk N. Monitoring of oil pollutions in the Caspian Sea using Sentinel-1 and Sentinel-2 images. International Multidisciplinary Scientific GeoConference: SGEM. 2020 Mar 1;20(2.2):251-7.##54. Azadkar LY, Sakhaei N, Amini F, Bagheri S, Safahieh A. Microplastic pollution in two zooplankton groups on the southern coast of the Caspian Sea. Iranian Journal of Fisheries Sciences. 2024; 23 (1): 133-149.##55. Gholizadeh M, Hedayati A, Pouladi M, Sundaramanickam A. Source of plastic contamination of the rivers ending to the Gorgan Bay, southeast of the Caspian Sea, Iran. Frontiers in Marine Science. 2024 Aug 20;11:1150755.##56. Ghayebzadeh M, Aslani H, Taghipour H, Mousavi S. Contamination of the Caspian Sea Southern coast sediments with microplastics: A marine environmental problem. Marine Pollution Bulletin. 2020 Nov 1;160:111620.##57. Eamai S, Rezaei MR, Sayadi MH. Investigation of microplastics and heavy metals contamination in southwestern Caspian Sea Gammarus. International Journal of Coastal, Offshore and Environmental Engineering (ijcoe). 2024 Aug 26.##58. Shahryari A, Safari H. Assessment of the microbiological quality of Caspian seawater and the role of physicochemical factors on microbial load. Journal of Environmental Health and Sustainable Development. 2020 Mar 4; 5 (1): 962-970.##59. Haji Aghaei Ghazi Mahalleh F, Imanpoor Namin J. Microplastic contamination in the whitefish (Rutilus frisii) from the southwestern Coasts of the Caspian Sea (Guilan Province). Iranian Scientific Fisheries Journal. 2024 Dec 21;33(5):55-68.##60. Mehdinia A, Dehbandi R, Hamzehpour A, Rahnama R. Identification of microplastics in the sediments of southern coasts of the Caspian Sea, north of Iran. Environmental Pollution. 2020 Mar 1;258:113738.##61. Jafari N. Review of pollution sources and controls in Caspian Sea region. Journal of Ecology and the Natural Environment. 2010 Feb 28;2(2):025-9.##62. Pourang N, Eslami F, Nasrollahzadeh Saravi H, Fazli H. Strong biopollution in the southern Caspian Sea: the comb jelly Mnemiopsis leidyi case study. Biological Invasions. 2016 Aug;18(8):2403-14.##63. Bagheri S, Sabkara J, Kideys AE. Effect of Non-Native Ctenophore Beroe ovata on Invader Mnemiopsis leidyi and Mesozooplankton in the South-Western Caspian Sea. Inland Water Biology. 2024 Dec;17(6):1022-39. ##

طراحی الگوی مدیریت آموزش الکترونیکی مبتنی بر توسعه منابع انسانی در گمرک جمهوری اسلامی ایران Designing an E-Learning Management Model Based on Human Resource Development in the Islamic Republic of Iran Customs Administration 1 1 مقدمه: این پژوهش با هدف طراحی الگوی مدیریت آموزش الکترونیکی مبتنی بر توسعه منابع انسانی در گمرک جمهوری اسلامی ایران انجام شد. ضرورت این تحقیق ناشی از ضعف‌های سیستم آموزشی سنتی، نیاز به توانمندسازی کارکنان، افزایش بهره‌وری سازمان و همسو کردن آموزش با اهداف توسعه منابع انسانی بود. بررسی پیشینه و شرایط موجود نشان داد که تحقق تحول دیجیتال و ارتقای کیفیت آموزش مستلزم طراحی مدلی جامع و عملیاتی است که بتواند عوامل مؤثر فردی، سازمانی و فراسازمانی را در نظر گیرد. روش‌ها: این پژوهش از نوع کیفی و مبتنی بر روش داده‌بنیاد بود. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 19 خبرۀ متخصص در حوزه آموزش و مدیریت منابع انسانی جمع‌آوری شد. تحلیل داده‌ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی انجام شد و در نهایت 189 کد استخراج گردید (130 کد باز، 51 کد محوری و 8 کد گزینشی). روایی محتوای کدها با محاسبۀ شاخص CVR تأیید شد و تمامی مقادیر بالای 88.5 درصد بودند که نشان از اعتبار بالای محتوای تولیدشده داشت. یافته‌ها: مدل طراحی شده شامل پنج مؤلفه اصلی بود: شرایط علی، عوامل زمینه‌ای، عوامل مداخله‌گر، راهبردهای اجرایی و پیامدهای الگو. شرایط علی شامل سیاست‌های کلان تحول دیجیتال، تعهد مدیریت ارشد، الزامات سازمان جهانی گمرک، فرهنگ سازمانی حامی یادگیری و نیاز به اصلاح سیستم سنتی بود. عوامل زمینه‌ای و مداخله‌گر بسترها و محدودیت‌های اجرای الگو را مشخص کردند. راهبردهای اجرایی شامل تدوین نقشه راه و نیازسنجی دقیق، تولید محتوای تخصصی و بومی، توانمندسازی دیجیتال کارکنان و مدرسان، ایجاد نظام انگیزشی و بهره‌گیری ترکیبی از روش‌های آموزشی بود. پیامدهای الگو در سه سطح فردی (توانمندسازی و رضایت شغلی)، سازمانی (افزایش بهره‌وری و کاهش خطاها) و فراسازمانی (ارتقای جایگاه بین‌المللی و عدالت آموزشی) مشاهده شد. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان‌دهنده آن است که الگوی طراحی‌شده برای مدیریت آموزش الکترونیکی با رویکرد توسعه منابع انسانی، از جامعیت و قابلیت اجرایی لازم در گمرک برخوردار است. این الگو با شناسایی ۱۱ مؤلفه کلیدی و تأکید بر محوریت سرمایه انسانی، چارچوب مناسبی برای تحول آموزشی فراهم می‌کند. اجرای موفق این الگو می‌تواند به بهبود عملکرد فردی و سازمانی، و همچنین ارتقای جایگاه بین‌المللی گمرک بیانجامد. با توجه به اعتبارسنجی انجام‌شده، پیاده‌سازی تدریجی این الگو به عنوان یک راهبرد کلیدی در توسعه منابع انسانی گمرک جمهوری اسلامی ایران پیشنهاد می‌شود. 2 Background and Aim: This research was conducted with the aim of designing an e-learning management model based on human resource development in the Islamic Republic of Iran Customs Administration. The necessity of this research stems from the shortcomings of the traditional training system, the need for employee empowerment, increasing organizational productivity, and aligning training with human resource development goals. Review of literature and the existing situation revealed that achieving digital transformation and improving training quality requires a comprehensive and operational model that can account for individual, organizational, and extra-organizational factors. Methods: This study utilized a qualitative approach based on the Grounded Theory methodology. Data were collected through semi-structured interviews with 19 experts specializing in training and human resource management. Data analysis was conducted in three stages: open coding, axial coding, and selective coding, resulting in the extraction of 189 codes (130 open codes, 51 axial codes, and 8 selective codes). Content validity of the codes was confirmed using the Content Validity Ratio (CVR), with all values exceeding 88.5%, indicating high validity of the generated content. Results: The designed model comprises five main components: Causal Conditions, Contextual Factors, Intervening Factors, Strategic Actions, and Consequences. Causal conditions included macro digital transformation policies, senior management commitment, World Customs Organization requirements, organizational culture supportive of learning, and the need to reform the traditional system. Contextual and intervening factors specified the infrastructure and limitations for model implementation. Strategic actions involved developing a roadmap and precise needs assessment, producing specialized and localized content, digital empowerment of employees and instructors, establishing an incentive system, and utilizing a blended learning approach. The model's outcomes were observed at three levels: individual (empowerment and job satisfaction), organizational (increased productivity and reduced errors), and extra-organizational (enhanced international standing and educational equity). Conclusion: The results of this study indicate that the model designed for e-learning management with a human resources development approach has the necessary comprehensiveness and implementation capability in customs. By identifying 11 key components and emphasizing the centrality of human capital, this model provides a suitable framework for educational transformation. Successful implementation of this model can lead to improved individual and organizational performance, as well as enhancing the international status of customs. Given the validation conducted, the gradual implementation of this model is recommended as a key strategy for developing human resources in the customs of the Islamic Republic of Iran. 57 66 2025/09/192025/11/292025/04/92025/11/132026/01/242026/01/62025/12/92025/11/8 1404/8/17 2025/11/192025/12/232026/02/242026/01/282026/04/232026/04/222026/02/242025/12/6 1404/9/15 سیمین نوربخش Simin Noorbakhsh دانشگاه آزاد اسلامی syminnoorbakhsh14@gmail.com فرشته کردستانی Fereshteh Kordestani گروه مدیریت آموزشی و آموزش عالی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران drshabnamtorabi@gmail.com یلدا دلگشایی Yalda Delgoshaei دانشگاه آزاد اسلامی yaldadelgoshaei14@gmail.com بهارک شیرزاد کبریا Baharak Shirzad Kebria دانشگاه آزاد اسلامی baharakshirzad12@yahoo.com E-Learning Customs administration Human resource management آموزش الکترونیکی گمرک مدیریت منابع انسانی ## ##

کاربرد ذهن آگاهی بر سلامت روان و کارکرد عملیاتی کارکنان نیروی دریایی: مطالعه مروری The application of mindfulness on the mental health and operational functioning of naval personnel: A review study 1 1 زمینه و هدف: موضوع سلامت روانی از مهم‌ترین مسائل نیروهای نظامی از جمله کارکنان نیروی دریایی می‌باشد. با توجه به چالش‌های دریا هدف مطالعه حاضر بررسی کاربرد ذهن آگاهی برای مدیریت چالش های زندگی در دریا جهت ارتقای سلامت روان و عملکرد توجه کارکنان نیروی دریایی می باشد. روش‌ها: تحقیق حاضر مطالعه‌ای مروری جهت بررسی مطالعات انجام شده در زمینه کاربرد های ذهن آگاهی بر سلامت روان و عملکرد نیروی دریایی می باشد که در کشورهای مختلف برای کارکنان نیروی دریایی انجام شده است. مطالعات از سال 2015 تا 2025 در یک بازه زمانی 10 ساله بودند که نتابج آن ها در قالب مقاله در پایگاه های علمی معتبر از قبیل ساینس دایرکت، وایلی، پایگاه داده های جهان اسلام و غیره به چاپ رسیده بودند. با استفاده از کلید واژه های ذهن آگاهی، عملکرد، سلامت روان، نیروی دریایی در مرحله اول تعداد 67 مقاله پیدا شد. در بررسی مجدد تعداد مقالاتی که به طور خاص از ذهن آگاهی بر سلامت روان کارکنان نظامی نیروی دریایی انجام شده بود به 17 مورد رسید.  در مرحله بعدی 4 مطالعه نیز به دلیل مشخص نبودن پروتکل مداخلاتی از قبیل تعداد جلسات، ساعت هر جلسه، محتوای ارائه شده در هر جلسه یا به دلیل مداخله ای نبودن، کنار گذاشته شد. در نهایت 13 مطالعه جهت بررسی محتوایی، روش شناختی و فنی مورد بررسی قرار گرفت.ملاک ورود هم بازه زمانی 10 سال اخیر- کارکنان صرفاً نظامی نیروی دریایی- سابقه کار گزارش شده کمتر از یکسال و ملاک های خروج هم داشتن سابقه عملیات نظامی بود. یافته‌ها: مطالعات بررسی شده بر اثر بخشی ذهن آگاهی بر روی شاخص های مختلف سلامت روان مانند سازگاری، اضطراب، میزان عملکرد(کارایی نظامی در امور محوله) و همچنین شاخص های دیگری مانند ابتلای کمتر به دریا زدگی و تحمل دوری از خانواده در طیفی از (۰۱/۰P<) تا ( ۰34/۰P<)  معنادار بودند. بعد از یکپارچه کردن نتایج تمامی این مطالعات با استفاده از نرم افزار SPSS 21 نتایج در سطح ( ۰27/۰P<) برای سلامت روان و  ( ۰18/۰P<) برای عملکرد توجه معنادار شدند.  نتیجه‌گیری: استفاده از ذهن آگاهی می تواند به کارکنان نظامی نیروی دریایی در غلبه بر چالش های مرتبط با زندگی بر روی کشتی و ناوهای جنگی کمک کرده و باعث ارتقای سلامت و بهبود عملکرد در امور محوله شود. 2 Background and Aim: The issue of mental health is one of the most important issues for military forces, including naval personnel. Considering the challenges of the sea, the aim of the present study is to investigate the application of mindfulness to manage the challenges of life at sea in order to improve the mental health and attention performance of naval personnel. Methods: The present study is a review study to investigate the studies conducted in the field of the application of mindfulness on mental health and naval performance that have been conducted in different countries for naval personnel. The studies were from 2015 to 2025 in a 10-year period, the results of which were published in the form of articles in reputable scientific databases such as Science Direct, Wiley, Islamic World Database, etc. Using the keywords mindfulness, performance, mental health, navy, 67 articles were found in the first stage. In the re-examination, the number of articles that specifically focused on mindfulness on the mental health of naval personnel reached 17. In the next stage, 4 studies were excluded due to unclear intervention protocols such as the number of sessions, the time of each session, the content presented in each session, or because they were not interventional. Finally, 13 studies were reviewed for content, methodology, and technical analysis. The inclusion criteria were the last ten years, exclusively military personnel of the Navy, reported work experience of less than one year, and the exclusion criteria were having a history of military operations. Results: The studies reviewed on the effectiveness of mindfulness on various mental health indicators such as adaptability, anxiety, performance (military efficiency in assigned tasks) as well as other indicators such as less seasickness and tolerance of being away from family were significant in a range from (P<0.01) to (P<0.034). After integrating the results of all these studies using SPSS 21 software, the results were significant at the level of (P<0.027) for mental health and (P<0.018) for attention performance. Conclusion: The use of mindfulness can help naval personnel overcome the challenges associated with life on ships and warships, and promote health and improve performance in assigned tasks. 67 74 2025/09/192025/11/292025/04/92025/11/132026/01/242026/01/62025/12/92025/11/82025/11/11 1404/8/20 2025/11/192025/12/232026/02/242026/01/282026/04/232026/04/222026/02/242025/12/62026/02/24 1404/12/5 جواد کاظمی Javad Kazemi استادیار گروه آموزشی مشاوره دانشگاه سید جمال الدین اسدآبادی.اسدآباد، همدان، ایران kazemi012@gmail.com فاطمه رحمتی Fatemeh Rahmati مرکز تحقیقات بهداشت نظامی، پژوهشکده سبک زندگی، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج)، تهران، ایران rahmati.fatemeh90@gmail.com ملیحه خبازی Malihe Khabbazi استادیار گروه آموزشی مشاوره دانشگاه سید جمال الدین اسدآبادی.اسدآباد، همدان، m.khabazi@sjau.ac.ir Navy Mental health Attention performance Mindfulness نیروی دریایی سلامت روان عملکرد توجه ذهن آگاهی ##(واحد توسعه تحقیقات بالینی بیمارستان بقیه الله (عج). ##منابع##1. Kang H, Seo J-b, Hwang I-Y. Mindfulness-based stress reduction for stress, anxiety, and psychological well-being: effects in a republic of korea navy fleet crew. Journal of Psychosocial Nursing and Mental Health Services. 2020;58(11):48-55.https://doi.org/10.3928/02793695-20201013-06##2. Ledford A, Luning CR, Dixon DP, Miles P, Lynch SM. The role of mindfulness and resilience in Navy SEAL training. Military Psychology. 2024;36(3):286-300. https://doi.org/10.1080/08995605.2022.2062973##3. Udell CJ, Ruddy JL, Procento PM. Effectiveness of acceptance and commitment therapy in increasing resilience and reducing attrition of injured US Navy recruits. Military medicine. 2018;183(9-10):e603-e11. ##4. Roemer A, Sutton A, Grimm C, Kimber S, Medvedev ON. Mindfulness-based attention training in the navy: A feasibility study. Psychological Reports. 2024;127(6):3156-69. ##https://doi.org/10.1177/0033294123115444##5. Carter A, Tobias Mortlock J. Mindfulness in the military: Improving mental fitness in the UK Armed Forces using next generation team mindfulness training. 2019.##6. Tobias Mortlock J, Carter A, Querstret D. Extending the transformative potential of mindfulness through team mindfulness training, integrating individual with collective mindfulness, in a high-stress military setting. Frontiers in Psychology. 2022;13:867110. doi: ##7. Bravo AJ, Pearson MR, Kelley ML. Mindfulness and psychological health outcomes: A latent profile analysis among military personnel and college students. Mindfulness. 2018;9(1):258-70. doi: ##8. Fraher AL, Branicki LJ, Grint K. Mindfulness in action: Discovering how US Navy Seals build capacity for mindfulness in high-reliability organizations (HROs). Academy of Management Discoveries. 2017;3(3):239-61. ##9. Jha AP, Morrison AB, Dainer-Best J, Parker S, Rostrup N, Stanley EA. Minds “at attention”: Mindfulness training curbs attentional lapses in military cohorts. PloS one. 2015;10(2):e0116889. ##10. Wang J-Q, Wang X-Z, Wang W-X. Acceptance and commitment therapy for enhancing mental health in military personnel: A comprehensive review and meta-analysis. World Journal of Psychiatry. 2025;15(3):100959. ##doi: 10.5498/wjp.v15.i3.100959. ##11. Ihme KR, Sundstrom P. The mindful shield: The effects of mindfulness training on resilience and leadership in military leaders. Perspectives in Psychiatric Care. 2021;57(2):675-88. ##12. Johnson DC, Thom NJ, Stanley EA, Haase L, Simmons AN, Shih P-AB, et al. Modifying resilience mechanisms in at-risk individuals: a controlled study of mindfulness training in Marines preparing for deployment. American Journal of Psychiatry. 2014;171(8):844-53. ##13. Krick A, Felfe J. Comparing the effectiveness of a mindfulness-based intervention and progressive muscle relaxation in a military context. Mindfulness. 2024;15(1):80-99. https://doi.org/10.1007/s12671-023-02281-7##14. Aufauvre-Poupon C, Martin-Krumm C, Duffaud A, Lafontaine A, Gibert L, Roynard F, et al. Subsurface confinement: Evidence from submariners of the benefits of mindfulness. Mindfulness. 2021;12(9):2218-28.doi: 10.1007/s12671-021-01677-7##15. Lei S, Fei R, Shen X, Yuan W, Danni L, Qin S, et al. Effects of mindful attention awareness on sleep quality of soldiers stationed in plateau areas: chain-mediated effect of burnout and occupational stress. Journal of Environmental and Occupational Medicine. 2024;41(2):146-52. doi: 10.11836/JEOM23248##16. Davies RL, Prince MA, Bravo AJ, Kelley ML, Crain TL. Moral injury, substance use, and posttraumatic stress disorder symptoms among military personnel: An examination of trait mindfulness as a moderator. Journal of traumatic stress. 2019;32(3):414-23. https://doi.org/10.1002/jts.22403. https://doi.org/10.1002/jts.22403##17. MacNulty WK, Uomoto JM, Peterson SM. A brief mindfulness‐based intervention for stress, pain, emotion and attention regulation in military service members with mild traumatic brain injury. Journal of Clinical Psychology. 2024;80(8):1876-900. https://doi.org/10.1002/jclp.23699. ##