کاربرد هوش مصنوعی در مدیریت بحران در حوادث دریایی The application of Artificial Intelligence in crisis management for maritime incidents 1 1 حوادث دریایی یکی از چالش‌های عمده‌ای هستند که در سطح جهانی به طور مداوم خسارات انسانی، اقتصادی و زیست‌محیطی زیادی به همراه دارند (1). از غرق‌شدن کشتی‌ها و تصادفات دریایی گرفته تا نشت‌های نفتی و آتش‌سوزی‌ها، این حوادث می‌توانند منجر به پیامدهای جبران‌ناپذیری برای اکوسیستم‌های دریایی، ایمنی انسانی و تجارت جهانی شوند (2). در این زمینه، مدیریت بحران در حوادث دریایی به دلیل پیچیدگی‌های محیطی، شرایط بحرانی و لزوم پاسخ سریع، یکی از بزرگترین چالش‌ها برای سازمان‌های دولتی و شرکت‌های کشتیرانی محسوب می‌شود. به همین دلیل، نیاز به استفاده از فناوری‌های پیشرفته برای پیشگیری، شبیه‌سازی، و پاسخ به این حوادث بیشتر از پیش احساس می‌شود (3). این مطالعه به بررسی کاربرد هوش مصنوعی در مدیریت بحران در حوادث دریایی می‌پردازد. هوش مصنوعی با استفاده از الگوریتم‌های پیشرفته، توانایی پردازش حجم عظیمی از داده‌های پیچیده را دارد؛ داده‌هایی که از منابع متنوعی مانند ماهواره‌ها، کشتی‌ها، ایستگاه‌های آب‌وهوایی و سامانه‌های ناوبری گردآوری می‌شوند. این تحلیل‌ها امکان پیش‌بینی دقیق‌تر حوادث، شبیه‌سازی سناریوهای بحرانی و ارائه راهکارهای عملیاتی در لحظه بحران را فراهم می‌سازند (4). یکی از کاربردهای کلیدی هوش مصنوعی در این حوزه، پیش‌بینی حوادث دریایی است. با بهره‌گیری از داده‌های بلادرنگ، سیستم‌های هوشمند قادرند شرایط بحرانی را شبیه‌سازی کرده و وقوع احتمالی تصادف یا غرق‌شدن کشتی‌ها را بر اساس عوامل مختلفی چون شرایط جوی، تراکم ترافیک دریایی یا نقص فنی پیش‌بینی کنند (5). این سامانه‌ها می‌توانند هشدارهای فوری صادر کرده و اقدامات پیشگیرانه‌ای مانند تغییر مسیر یا توقف در نقطه امن را پیشنهاد دهند، که در نهایت منجر به کاهش چشمگیر خطرات و افزایش ایمنی ناوبری می‌شود (6). در مرحله بعد، هوش مصنوعی نقش مهمی در مدیریت عملیات نجات ایفا می‌کند. در شرایط بحرانی، زمان عامل حیاتی است. استفاده از سامانه‌های هوشمند برای تحلیل سریع اطلاعات و تخصیص منابع نجات، می‌تواند به نجات جان انسان‌ها و کاهش خسارات کمک کند (4). به‌عنوان نمونه، پهپادها و ربات‌های مجهز به هوش مصنوعی قادرند به‌سرعت به محل حادثه اعزام شده و اطلاعات دقیق‌تری از وضعیت کشتی‌ها و افراد در معرض خطر فراهم کنند (6). این داده‌ها به تیم‌های امدادی کمک می‌کند تا عملیات نجات را به‌صورت هدفمند و مؤثر سازماندهی کنند (2, 3). در حوزه پاسخ به بحران، هوش مصنوعی می‌تواند سناریوهای مختلفی مانند نشت نفت، آتش‌سوزی یا واژگونی کشتی‌ها را شبیه‌سازی کند (6). این شبیه‌سازی‌ها امکان طراحی استراتژی‌های مقابله‌ای دقیق را فراهم می‌سازد (7). برای مثال، در صورت وقوع نشت نفت، سامانه‌های هوشمند می‌توانند مسیر حرکت لکه نفتی را پیش‌بینی کرده و بهترین اقدامات واکنشی مانند استفاده از تجهیزات جمع‌آوری، ایجاد سدهای محافظ یا بهره‌گیری از مواد خنثی‌کننده را پیشنهاد دهند (4). افزون بر این، بهره‌گیری از داده‌های بزرگ و یادگیری ماشین، که از اجزای اصلی هوش مصنوعی هستند، در مدیریت پیشگیرانه و ارزیابی خطرات بسیار مؤثر است (1). این سامانه‌ها با تحلیل داده‌های تاریخی، الگوهای خطر را شناسایی کرده و مناطق پرریسک را مشخص می‌کنند. چنین تحلیل‌هایی به سازمان‌ها کمک می‌کند تا منابع خود را به‌صورت هدفمند تخصیص دهند و برنامه‌های آموزشی و ایمنی مناسب برای کارکنان و کشتی‌ها طراحی کنند (5). در نهایت، یکی از مهم‌ترین مزایای هوش مصنوعی در مدیریت بحران‌های دریایی، افزایش سرعت و کارایی در تصمیم‌گیری است (3). در شرایط بحرانی، تصمیمات سریع و دقیق می‌توانند تفاوت میان یک فاجعه و یک نجات موفق باشند. توانایی هوش مصنوعی در تحلیل بلادرنگ داده‌ها و ارائه راهکارهای فوری، نقش حیاتی در کاهش تلفات انسانی و خسارات مالی ایفا می‌کند (7). با توجه به نقش فزاینده هوش مصنوعی در مدیریت بحران‌های دریایی، می‌توان پیش‌بینی کرد که این فناوری در آینده‌ای نزدیک نه‌تنها به‌عنوان یک ابزار پشتیبان، بلکه به‌عنوان یکی از ارکان اصلی حفاظت از جان انسان‌ها، محیط زیست و اقتصاد جهانی در برابر حوادث دریایی ایفای نقش خواهد کرد. از این‌رو، ضروری است که کشورها، سازمان‌های مسئول و شرکت‌های کشتیرانی با سرمایه‌گذاری هدفمند و توسعه زیرساخت‌های مرتبط، زمینه بهره‌برداری کامل از ظرفیت‌های هوش مصنوعی را فراهم سازند تا بتوانند در برابر بحران‌های دریایی واکنشی سریع‌تر، هوشمندانه‌تر و مؤثرتر داشته باشند. 2 Letter 141 142 2025/06/12 1404/3/22 2025/10/27 1404/8/5 آمنه مرزبان Ameneh Marzban دانشگاه علوم پزشکی ایران amenemarzban@yahoo.com پیام امامی Payam Emami گروه فوریت های پزشکی، دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کردستان، سنندج، ایران payamemami115@gmail.com Artificial Intelligence Crisis Management Maritime Incidents هوش مصنوعی مدیریت بحران حوادث دریایی ##References:##1. Marzban A. The application of artificial intelligence in triage and maritime nursing care: A new step in enhancing the health of sailors. Journal of Marine Medicine. 2025;6(4):237-8.##2. Emami P, Marzban A. The synergy of artificial intelligence (ai) and geographic information systems (gis) for enhanced disaster management: opportunities and challenges. Disaster Medicine and Public Health Preparedness. 2023:1-3.##3. Perkovič M, Gucma L, Feuerstack S. Maritime Security and Risk Assessments. MDPI; 2024. p. 988.##4. Li G, Wang J, Wang X. Construction and path of urban public safety governance and crisis management optimization model integrating artificial intelligence technology. Sustainability. 2023;15(9):7487.##5. Munim ZH, Dushenko M, Jimenez VJ, Shakil MH, Imset M. Big data and artificial intelligence in the maritime industry: a bibliometric review and future research directions. Maritime Policy & Management. 2020;47(5):577-97.##6. Feng Y, Wang X, Chen Q, Yang Z, Wang J, Li H, et al. Prediction of the severity of marine accidents using improved machine learning. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review. 2024;188:103647.##7. Lan D, Xu P, Nong J, Song J, Zhao J. Application of Artificial Intelligence Technology in Vulnerability Analysis of Intelligent Ship Network. International Journal of Computational Intelligence Systems. 2024;17(1):147. ##

ابعاد حقوقی و الزامات مسئولیت پزشک در درمان دریانوردان از طریق تله‌مدیسین: رویکردی بین‌المللی Legal Dimensions and Physician Liability Requirements in the Telemedical Treatment of Seafarers: An International Approach 1 1 زمینه و هدف: با گسترش فناوری‌های ارتباطی، استفاده از پزشکی از راه دور (تله‌مدیسین) در کشتی‌ها به‌عنوان راهکاری مؤثر برای رفع محدودیت‌های جغرافیایی و تأمین مراقبت‌های بهداشتی دریانوردان اهمیت فزاینده‌ای یافته است. با این حال، پیچیدگی‌های حقوقی و اخلاقی مرتبط با مسئولیت پزشکان در فرآیندهای تشخیص، تجویز و پیگیری درمان از راه دور، چالش‌های جدیدی ایجاد کرده است. این پژوهش با هدف تحلیل نظام‌مند ابعاد حقوقی و اخلاقی مسئولیت پزشک در ارائه خدمات تله‌مدیسین به دریانوردان انجام شده و در پی ارائه چارچوبی روشن برای تعیین حدود تعهدات و مسئولیت‌های پزشک، مالک کشتی و دولت صاحب پرچم است. روش‌ها: این مطالعه از نوع توصیفی–تحلیلی است. داده‌های مورد نیاز از طریق بررسی اسناد و مقررات بین‌المللی شامل کنوانسیون کار دریایی (۲۰۰۶)، کنوانسیون سولاس، دستورالعمل‌های سازمان جهانی بهداشت و میثاق‌های حقوق بشری مرتبط گردآوری و با روش تحلیل محتوای کیفی مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهند که تله‌مدیسین ابزاری ضروری برای تحقق حق دسترسی به سلامت دریانوردان محسوب می‌شود. مسئولیت حقوقی و حرفه‌ای پزشک در قبال قصور در تشخیص یا درمان، حتی در بستر مجازی، برقرار است. همچنین، دولت‌های صاحب پرچم و مالکان کشتی موظف‌اند زیرساخت‌های ارتباطی ایمن، تجهیزات پزشکی پایه و پروتکل‌های محرمانگی و امنیت داده‌های بهداشتی را فراهم کنند. نتیجه‌گیری: کاربرد پزشکی از راه دور در محیط دریایی نه‌تنها امکان دسترسی عادلانه‌تر به خدمات درمانی را فراهم می‌آورد، بلکه مستلزم بازنگری در قوانین و مقررات بین‌المللی و داخلی برای تعیین دقیق حدود مسئولیت‌ها و حمایت از حقوق تمام ذی‌نفعان است. تعریف روشن مرزهای مسئولیت پزشک و تضمین حمایت‌های حقوقی مؤثر برای دریانوردان می‌تواند به ارتقای استانداردهای سلامت، ایمنی و اخلاق حرفه‌ای در دریا منجر شود. 2 Background and Aim: With the advancement of communication technologies, the use of telemedicine aboard ships has gained increasing importance as an effective solution to overcome geographical barriers and provide healthcare services to seafarers. However, the legal and ethical complexities associated with physicians' liability in remote diagnosis, prescription, and treatment follow-up have introduced new challenges. This study aims to systematically analyze the legal and ethical dimensions of physician liability in delivering telemedicine services to seafarers and seeks to propose a clear framework for defining the obligations and responsibilities of physicians, shipowners, and flag states. Methods: This study employs a descriptive-analytical approach. Data were collected through a review of international documents and regulations, including the Maritime Labour Convention (2006), the SOLAS Convention, World Health Organization guidelines, and relevant human rights covenants. The data were evaluated using qualitative content analysis. Results: The findings indicate that telemedicine is an essential tool for realizing seafarers' right to health. Physicians retain legal and professional liability for negligence in diagnosis or treatment, even in a virtual setting. Additionally, flag states and shipowners are obligated to provide secure communication infrastructure, basic medical equipment, and protocols for data confidentiality and security. Conclusion: The application of telemedicine in the maritime context not only enables more equitable access to healthcare services but also necessitates a revision of international and domestic legal frameworks to precisely delineate liability boundaries and protect the rights of all stakeholders. Clearly defining the scope of physician liability and ensuring effective legal safeguards for seafarers can contribute to enhancing health, safety, and professional ethics at sea. 143 154 2025/06/122025/10/1 1404/7/9 2025/10/272025/12/10 1404/9/19 امیر نظام براتی Amir Nezam Barati استادیار حقوق دانشگاه علوم دریایی امام خمینی (ره)، مازندران، ایران nezambarati@gmai.com Telemedicine Physician Legal Liability Maritime Law Seafarers Human Rights. پزشکی از راه دور مسئولیت حقوقی پزشک حقوق دریایی دریانوردان حقوق بشر ## ##

مقایسه عوامل مؤثر بر اختلال استرس پس از سانحه ناشی از سیل: ایران در برابر کشورهای توسعه‌یافته Comparison of Factors Influencing Post-Traumatic Stress Disorder Following Floods: Iran versus Developed Countries 1 1 زمینه و هدف: سیل به‌عنوان یکی از شایع‌ترین بلایای طبیعی، پیامدهای روان‌شناختی گسترده‌ای از جمله اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) به دنبال دارد. هدف این مطالعه، مقایسه شیوع و همچنین شناسایی عوامل خطر و عوامل محافظ مؤثر بر PTSD ناشی از سیل در ایران و کشورهای توسعه‌یافته است. روش: این پژوهش به‌صورت یک مرور روایتی–تطبیقی انجام شد. داده‌های مورد نیاز از طریق جست‌وجو در پایگاه‌های اطلاعاتی بین‌المللی (PubMed، Scopus، Web of Science، Google Scholar) و داخلی (SID و Magiran) با کلیدواژه‌های مرتبط با PTSD، سیل، عوامل خطر و عوامل محافظ و معادل‌های فارسی آن‌ها در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ گردآوری شد. مطالعات مربوط به ایران و کشورهای توسعه‌یافته منتخب (ایالات متحده، استرالیا، ژاپن، کانادا، چین و آلمان) استخراج و مورد تحلیل مقایسه‌ای قرار گرفتند. یافته‌ها: بر اساس مطالعات بررسی‌شده، شیوع PTSD ناشی از سیل در ایران بین ۱۲ تا ۶۴ درصد و در کشورهای توسعه‌یافته بین ۵.۷ تا ۴۵ درصد گزارش شده است. الگوی عوامل خطر و محافظ در هر دو گروه کشورها مشابه بود. عوامل خطر در چهار دسته اصلی طبقه‌بندی شدند: ۱) ویژگی‌های جمعیت‌شناختی و فردی، ۲) شدت و ماهیت مواجهه با سیل، ۳) استرسورهای ثانویه و پیامدهای اجتماعی–اقتصادی، و ۴) سابقه روانی و ویژگی‌های شخصیتی. عوامل محافظ نیز در سه حوزه اصلی جای گرفتند: ۱) منابع فردی و روان‌شناختی، ۲) حمایت اجتماعی و سرمایه جمعی، و ۳) دسترسی به خدمات و پاسخ نهادی. با وجود برخورداری نسبی ایران از شبکه‌های حمایت اجتماعی، ضعف در مداخلات ساختاریافته و نظام‌مند در مقایسه با کشورهای توسعه‌یافته مشهود بود. نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که علی‌رغم تلاش‌های اولیه در پاسخ به پیامدهای روانی سیل، ایران همچنان با چالش‌هایی از جمله فقدان نظام ملی غربالگری PTSD، کمبود داده‌های طولی و ضعف در ادغام خدمات روان‌شناختی با حمایت‌های اجتماعی–اقتصادی مواجه است. این مطالعه بر ضرورت تدوین یک مدل ملی یکپارچه برای سلامت روان پس از بلایا، بهره‌گیری از تجارب موفق بین‌المللی و اجرای مداخلات ترکیبی روانی–اجتماعی برای گروه‌های پرخطر تأکید می‌کند. 2 Background and Aim: Floods are among the most common natural disasters worldwide, leading to widespread psychological consequences, including Post-Traumatic Stress Disorder (PTSD). This study aimed to compare the prevalence and risk/protective factors of PTSD related to floods in Iran and developed countries. Methods: This research was conducted as a narrative-comparative review. Data were gathered through searches of international databases (PubMed, Scopus, Web of Science, Google Scholar) and domestic databases (SID, Magiran) using keywords related to PTSD, floods, risk factors, protective factors, and their Persian equivalents, covering the period from 2000 to 2025. Studies from Iran and selected developed countries (United States, Australia, Japan, Canada, China, and Germany) were extracted and subjected to comparative analysis. Results: Based on the reviewed studies, the prevalence of flood-related PTSD in Iran ranged from 12% to 64%, while in developed countries, it ranged from 5.7% to 45%. The patterns of risk and protective factors were similar in both groups. Risk factors were categorized into four main domains: 1) demographic and individual characteristics, 2) severity and nature of flood exposure, 3) secondary stressors and socioeconomic consequences, and 4) psychological history and personality traits. Protective factors were grouped into three key areas: 1) individual and psychological resources, 2) social support and collective capital, and 3) access to services and institutional response. Despite Iran's relatively strong social support networks, a notable weakness in structured and systematic interventions compared to developed countries was observed. Conclusion: The findings indicate that, despite initial efforts to address the psychological impacts of floods, Iran continues to face challenges such as the lack of a national PTSD screening system, insufficient longitudinal data, and weak integration of psychological services with socioeconomic support. This study emphasizes the necessity of developing an integrated national model for post-disaster mental health, leveraging successful international experiences, and implementing combined psychosocial interventions for high-risk groups. 155 162 2025/06/122025/10/12025/10/11 1404/7/19 2025/10/272025/12/102025/11/3 1404/8/12 سید حسن سعادت Seyed Hassan Saadat saadat350@gmail.com شیما شهیاد Shima Shahyad مرکز تحقیقات علوم اعصاب، دانشگاه علوم پزشکی بقیهالله(عج)، تهران، ایران shima.shahyad@gmail.com Flood Post-Traumatic Stress Disorder Prevalence Risk Factors Protective Factors سیل اختلال استرس پس از سانحه شیوع عوامل خطر عوامل محافظ ## ##

توسعه یک مدل پیش‌بینی مبتنی بر هوش مصنوعی برای ارزیابی آسیب‌پذیری ژنتیکی به سموم دریایی در دریانوردان و غواصان Development of an AI-Based Predictive Model for Assessing Genetic Vulnerability to Marine Toxins in Seafarers and Divers 1 1 زمینه و هدف: سموم دریاییِ شیمیایی و زیستی تهدیدی جدی برای سلامت دریانوردان و غواصان، به‌ویژه در مناطق کلیدی خلیج فارس و دریای عمان، به‌شمار می‌روند. حساسیت فردی به این سموم با پلی‌مورفیسم‌های ژنتیکی (SNPs) در ژن‌های متابولیسم سم، مانند خانواده CYP450، تفاوت دارد. این مقاله تمرکز خود را بر توسعه و تشریح یک چارچوب/مدل مفهومی مبتنی بر هوش مصنوعی برای پیش‌بینی آسیب‌پذیری ژنتیکی و تعریف پروتکل ارزیابی آن می‌گذارد؛ نوآوری اصلی، ادغام چندمنبعیِ داده‌های ژنتیکی و زیست‌محیطی با قابلیت پیوند به تله‌مدیسین و هشدارهای بلادرنگ است. روش ها: چارچوب پیشنهادی شامل: (1) داده‌های ژنتیکی دریانوردان و غواصان (پروفایل‌های SNP در ژن‌های مرتبط با متابولیسم سم)، (2) داده‌های زیست‌محیطی از حسگرهای دریایی و تصاویر ماهواره‌ای (غلظت سموم جلبکی مانند سیگواتوکسین/ساکسی‌توکسین/دوموئیک اسید، کیفیت آب، دما)، و (3) دانش‌پایه‌های سمی از پایگاه‌هایی نظیر ToxCast و T3DB است. سه رده الگوریتمیِ نامزد شامل شبکه‌های عصبی عمیق، جنگل‌های تصادفی و SVM برای مدل‌سازی ریسک به‌کار می‌روند. پروتکل ارزیابی از تقسیم آموزش/اعتبارسنجی/آزمون و اعتبارسنجی متقاطع پیروی کرده و معیارهای عملکرد شامل Accuracy، Precision، Recall و F1-score (با امکان گزارش AUC در صورت دودویی‌بودن برچسب‌ها) تعریف می‌شود. مقایسه بین‌مدلی و انتخاب بهترین مدل بر پایه این سنجه‌ها انجام خواهد شد. دامنه جغرافیایی داده‌های میدانیِ هدف، مسیرهای کشتیرانی و عملیات غواصی در خلیج فارس و دریای عمان است. یافته‌ها: این مطالعه ماهیت مفهومی/چارچوبی دارد و در این مرحله نتایج عددی یا آزمایشی گزارش نمی‌کند. خروجی‌های اصلی شامل: (الف) طراحی معماری مدل و فلوچارت پردازش، (ب) مشخصات قابل‌اجرای داده و منابع آن (حسگرهای دریایی، ماهواره، ToxCast/T3DB، نمونه‌های ژنتیکی)، (ج) پروتکل ارزیابی با سنجه‌های کمی مشخص، و (د) تفکیک روشنِ نوآوری (ادغام ژنتیک+محیط+هوش مصنوعی) از کاربردها (پزشکی غواصی/طب کار، امداد دریایی با تله‌مدیسین، پایش شکوفه‌های مضر جلبکی و هشدار زودهنگام). همچنین، چالش‌های کلیدی (زیرساخت محاسباتی در دریا، کیفیت/کامل‌بودن داده، و الزامات اخلاقی داده‌های ژنتیکی) و پیامدهای آن‌ها بر طراحی سامانه مستند شده‌اند. نتیجه‌گیری: چارچوب معرفی‌شده مسیر روشنی برای پیاده‌سازی و ارزیابی یک سامانه پیش‌بینی ریسکِ شخصی‌سازی‌شده فراهم می‌کند و ظرفیت آن را برای بهبود سلامت حرفه‌ای، کاهش مواجهه پرخطر و پشتیبانی از تصمیم‌های بالینی از راه دور نشان می‌دهد. اعتبارسنجی تجربی با نمونه‌های واقعی و گزارش سنجه‌های عددی، گام بعدی پژوهش است. 2 Background and Aim: Marine chemical and biotoxin exposures pose substantial health risks to seafarers and divers, notably in the Persian Gulf and the Sea of Oman. Individual susceptibility varies with genetic polymorphisms (SNPs) in detoxification genes such as the CYP450 family. This study develops and specifies a conceptual AI-based framework to predict genetic vulnerability and defines its evaluation protocol. The key novelty is the multi-source integration of genetic and environmental data with optional links to telemedicine and real-time alerts. Methods: The framework integrates: (1) genetic data from seafarers/divers (SNP profiles in toxin-metabolism genes), (2) environmental measurements from marine sensors and satellite imagery (e.g., ciguatoxin/saxitoxin/ domoic-acid levels, water quality, temperature), and (3) toxin knowledge bases such as ToxCast and T3DB. Three model families -deep neural networks, random forests, and support vector machines- are considered. Evaluation follows train/validation/test splits with cross-validation; performance metrics include accuracy, precision, recall, and F1-score (AUC may be reported for binary setups). Target geographical scope for field data is the Persian Gulf and the Sea of Oman. Results: This is a conceptual/framework study; no numerical or experimental results are reported at this stage. Main outputs are: (a) the model architecture and processing flowchart, (b) executable data specifications and sources (marine sensors, satellite, ToxCast/T3DB, genetic sampling), (c) a quantitative evaluation protocol with explicit metrics, and (d) a clear separation between innovation (genetic+environmental+AI integration) and applications (diving/occupational medicine, maritime assistance via telemedicine, harmful algal bloom early warnings). Key challenges (at-sea compute constraints, data quality/completeness, and genetic-data ethics) and their design implications are documented. Conclusion: The proposed framework delineates a pragmatic path to implement and evaluate a personalized risk-prediction system, with potential to enhance occupational health, reduce hazardous exposures, and support remote clinical decisions. Empirical validation with real-world cohorts and formal reporting of quantitative metrics constitute the next research step. 163 173 2025/06/122025/10/12025/10/112025/08/8 1404/5/17 2025/10/272025/12/102025/11/32025/11/19 1404/8/28 سکینه خنامانی فلاحتی پور Sakineh Khanamani Falahatipour سلیمه خنامانی فلاحتی پور Salimeh Khanamani Falahati-pour Sali.falahati@gmail.com امیررضا قاسملو Amirreza Ghasemloo ar.ghassemlou.2015@gmail.com سمیه کرمی مهاجر Somayyeh Karami-Mohajer somayyehkarami@gmail.com زهره عقابیان Zohreh Oghabian zoghabian@yahoo.com سوده خنامانی فلاحتی پور Soudeh Khanamani Falahati-pour FALAHATI7777@yahoo.com مطهره سلطانی Motahareh Soltani مرکز تحقیقات سلامت پسته، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران motahareh.soltani@gmail.com Genetic predisposition to disease Marine toxins Artificial intelligence Seafarers Health prediction استعداد ژنتیکی سموم دریایی هوش مصنوعی دریانوردان پیش‌بینی سلامت. ## ##

بررسی پیامدهای زیست‌محیطی تخلیه پساب آب‌شیرین‌کن‌ها بر اکوسیستم‌های دریایی و اثرات آن بر سلامت انسان: یک مطالعه مروری A Review of the Environmental Impacts of Desalination Brine Discharge on Marine Ecosystems and Its Implications for Human Health 1 1 زمینه و هدف: شیرین‌سازی آب دریا به‌عنوان راهبردی کلیدی برای مواجهه با چالش کم‌آبی، از طریق تولید پساب شور غنی از مواد شیمیایی و فلزات سنگین، تأثیرات قابل‌توجهی بر اکوسیستم‌های دریایی و سلامت انسان بر جای می‌گذارد. این مقاله مروری با هدف بررسی پیامدهای زیست‌محیطی تخلیه پساب آب‌شیرین‌کن‌ها بر ساختار و عملکرد جوامع زیستی دریایی و تحلیل اثرات غیرمستقیم آن بر سلامت انسان و امنیت غذایی انجام شده است. روش‌ها: مطالعه حاضر به‌صورت مروری توصیفی–تحلیلی و با استفاده از جست‌وجوی نظام‌مند منابع علمی مرتبط انجام شد. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهند که افزایش شوری، دمای بالا و حضور فلزات سنگین در پساب، منجر به کاهش بقای لاروها، اختلال در فرآیندهای فیزیولوژیک آبزیان، کاهش تنوع گونه‌ای و تشکیل مناطق کم‌اکسیژن می‌شود. این اثرات، ساختار جوامع فیتوپلانکتونی، زئوپلانکتونی، سخت‌پوستان و ماهیان را به‌طور معناداری تغییر می‌دهد. از سوی دیگر، انتقال آلاینده‌ها از طریق تجمع و بزرگ‌نمایی زیستی در زنجیره غذایی، وقوع شکوفه‌های مضر جلبکی، خطرات بهداشتی ناشی از تماس مستقیم با آب آلوده و تهدید امنیت غذایی جوامع ساحلی، از پیامدهای غیرمستقیم و مهم تخلیه پساب محسوب می‌شوند. نتیجه‌گیری: برای کاهش اثرات نامطلوب تخلیه پساب آب‌شیرین‌کن‌ها، اتخاذ رویکردی یکپارچه و چندبعدی شامل طراحی بهینه نقاط تخلیه، رقیق‌سازی هدفمند، بازیافت نمک‌ها و مواد شیمیایی ارزشمند، بهره‌گیری از انرژی‌های تجدیدپذیر، دفن یا تزریق زیرسطحی مطابق با استانداردهای محیط‌زیستی و استقرار چارچوب‌های نظارتی و پایش بلندمدت ضروری است. مدیریت پایدار پساب و تدوین سیاست‌های مؤثر محیط‌زیستی می‌تواند نقش کلیدی در حفاظت از اکوسیستم‌های دریایی، حفظ تنوع زیستی و تأمین سلامت انسان و امنیت غذایی ایفا کند. 2 Background and Aim: Seawater desalination is a key strategy for addressing water scarcity challenges. However, the production of hypersaline brine, rich in chemicals and heavy metals, exerts significant effects on marine ecosystems and human health. This review aims to examine the environmental consequences of brine discharge on the structure and function of marine biological communities and to analyze its indirect implications for human health and food security. Methods: This study was conducted as a descriptive-analytical review based on a systematic search of relevant scientific literature. Results: The findings indicate that elevated salinity, high temperature, and the presence of heavy metals in brine lead to reduced larval survival, disruption of physiological processes in aquatic organisms, decreased species diversity, and the formation of hypoxic zones. These impacts significantly alter the structure of phytoplankton, zooplankton, crustacean, and fish communities. Furthermore, the transfer of pollutants through bioaccumulation and biomagnification in the food web, the occurrence of harmful algal blooms, health risks associated with direct exposure to contaminated water, and threats to the food security of coastal communities represent important indirect consequences of brine discharge. Conclusion: To mitigate the adverse effects of desalination brine discharge, an integrated, multidimensional approach is essential. This includes optimizing discharge point design, implementing targeted dilution, recovering valuable salts and chemicals, utilizing renewable energy sources, applying environmentally compliant subsurface disposal or injection, and establishing long-term monitoring and regulatory frameworks. Sustainable brine management and effective environmental policymaking can play a pivotal role in safeguarding marine ecosystems, preserving biodiversity, and ensuring human health and food security. 174 183 2025/06/122025/10/12025/10/112025/08/82025/11/12 1404/8/21 2025/10/272025/12/102025/11/32025/11/192025/12/6 1404/9/15 پگاه قشلاقی Pegah Gheshlaghi گروه شیلات، دانشکده علوم و فنون دریایی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران pgheshlaghi8@gmail.com مسلم دلیری Moslem Daliri moslem.daliri@yahoo.com احسان کامرانی Ehsan Kamrani eza47@yahoo.com Desalination Brine discharge Marine ecosystem Human health Food security Environmental sustainability. آب‌شیرین‌کن پساب شور اکوسیستم دریایی سلامت انسان امنیت غذایی پایداری محیط‌زیستی ## ##

شناسایی شاخص‌های ارزیابی عملکرد مشاغل اصلی رسته بهداشت و درمان در مراکز درمانی نظامی Identification of Performance Evaluation Metrics for Key Healthcare Professions in Military Medical Centers 1 1 زمینه و هدف: ارزشیابی عملکرد فرآیندی نظام‌مند و رسمی برای سنجش کارکنان در بازه‌های زمانی مشخص است. شناسایی کارکنان برتر و ارائه پاداش به آنان به منظور ایجاد انگیزه و بهبود عملکرد فردی و سازمانی، از اهداف اصلی این فرآیند به شمار می‌رود. این مطالعه با هدف شناسایی شاخص‌های عملکردی مورد استفاده در ارزیابی عملکرد کارکنان مشاغل اصلی رسته بهداشت و درمان در مراکز درمانی نظامی انجام شد. در این راستا، ابتدا مفاهیم عملکرد و ارزشیابی آن از دیدگاه متخصصان بررسی شد و سپس رویکردها و روش‌های متداول در سیستم‌های ارزیابی عملکرد مورد مطالعه قرار گرفت. روش‌ها: پژوهش حاضر به روش توصیفی-پیمایشی طراحی شد. جامعه آماری شامل خبرگان و متخصصان رسته بهداشت و درمان در یک مجموعه نظامی بود. در مرحله کیفی، با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند با حداکثر تنوع، افراد کلیدی شناسایی و با آنان مصاحبه نیمه‌ساختاریافته انجام شد. داده‌ها از طریق این مصاحبه‌ها گردآوری و پس از تحلیل محتوای کیفی، شاخص‌های عملکردی مرتبط استخراج شدند. یافته‌ها: بر اساس یافته‌های پژوهش، شاخص‌های اصلی ارزیابی عملکرد در مشاغل رسته بهداشت و درمان عبارتند از: رعایت دستورالعمل‌ها و استانداردهای حرفه‌ای در ارائه خدمات، رعایت اصول ایمنی، برقراری ارتباط مؤثر و مستمر، توجه به آموزش و توسعه مهارت‌های تخصصی و حرفه‌ای، مسئولیت‌پذیری در ارائه خدمات، رعایت اخلاق حرفه‌ای و رفتار مناسب، و پایبندی به نظم و انضباط فردی. نتیجه‌گیری: شناسایی و به‌کارگیری شاخص‌های عملکردی مناسب در فرآیند ارزیابی، امکان تصمیم‌گیری دقیق‌تری را در زمینه ارتقای شغلی، شناسایی نیازهای آموزشی و بهبود توانایی‌های کارکنان فراهم می‌کند. این امر در نهایت به بهره‌گیری بهینه از نیروی انسانی و ارتقای بهره‌وری و اثربخشی سازمان منجر خواهد شد. 2 Background and Aim: Performance evaluation is a systematic and formal process used to assess employees at defined intervals. Identifying high-performing personnel and rewarding them to motivate both individual and organizational improvement are among the primary objectives of this process. This study aimed to identify performance metrics used in the evaluation of personnel in key healthcare professions within military medical centers. In this regard, the concepts of performance and its evaluation were first examined from the perspectives of experts, followed by a review of common approaches and methods in performance evaluation systems. Methods: This research was designed as a descriptive-survey study. The statistical population consisted of experts and specialists in the healthcare field within a military organization. In the qualitative phase, key individuals were identified using purposive sampling with maximum variation, and semi-structured interviews were conducted with them. Data were collected through these interviews, and after qualitative content analysis, relevant performance metrics were extracted. Results: Based on the findings of the study, the main performance evaluation metrics for healthcare professions include: adherence to professional guidelines and standards in service delivery, compliance with safety principles, establishment of effective and continuous communication, attention to training and development of specialized and professional skills, responsibility in service delivery, adherence to professional ethics and appropriate conduct, and commitment to individual discipline. Conclusion: Identifying and applying appropriate performance metrics in the evaluation process enables more precise decision-making regarding career advancement, identification of training needs, and improvement of employee competencies. This ultimately leads to the optimal utilization of human resources and enhances organizational productivity and effectiveness. 184 193 2025/06/122025/10/12025/10/112025/08/82025/11/122025/08/26 1404/6/4 2025/10/272025/12/102025/11/32025/11/192025/12/62025/12/6 1404/9/15 علی فرهی Ali Farahi دانشگاه جامع امام حسین mohsen.abasi.1361@gmail.com محمدرضا سلطانی Mohammad Reza Sultani دانشگاه جامع امام حسین mohsen10_fam@yahoo.com وحید جوراستی Vahid Jorasti مدیریت منابع انسانی دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران vjorasi@gmail.com Performance metrics Medical centers Performance evaluation Healthcare professions. شاخص عملکردی مراکز درمانی ارزیابی عملکرد رسته بهداشت و درمان ## ##

کاربردها و چالش‌های هوش مصنوعی در پزشکی نظامی و علوم دریایی: یک مرور روایتی Applications and Challenges of Artificial Intelligence in Military and Maritime Medicine: A Narrative Review 1 1 زمینه و هدف: با گسترش فعالیت‌های دریایی و نظامی، استفاده از فناوری‌های نوین در حوزه سلامت و پزشکی اهمیت فزاینده‌ای یافته است. هوش مصنوعی به‌عنوان یک فناوری تحول‌آفرین، کاربردهای گسترده‌ای در حوزه‌های پزشکی، نظامی و محیط‌های دریایی پیدا کرده است. هدف این مطالعه، مرور نظام‌مند کاربردهای هوش مصنوعی پزشکی در حوزه سلامت نظامی و علوم دریایی و بررسی چالش‌های مرتبط با آن است. روش‌ها: این پژوهش به‌صورت یک مرور روایتی انجام شده است. داده‌های مورد نیاز از طریق جست‌وجو در پایگاه‌های اطلاعاتی PubMed، Scopus، Embase، Google Scholar و Web of Science با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط شامل هوش مصنوعی، هوش مصنوعی مولد، پزشکی از راه دور، پزشکی نظامی، طب دریایی، سلامت سربازان، آلودگی دریایی و سموم دریایی در بازه زمانی ده سال اخیر گردآوری و تحلیل شدند. یافته‌ها: کاربردهای هوش مصنوعی در محیط‌های نظامی شامل کمک به تصمیم‌گیری بالینی، الگوریتم‌های تریاژ و مراقبت‌های پزشکی در عملیات رزمی، مدیریت انتقال بیمار و تجهیزات، پایش سلامت و نظارت زیستی، و توسعه محصولات پزشکی پیشرفته است. در حوزه علوم دریایی نیز هوش مصنوعی در تحلیل موجودات دریایی، دسته‌بندی و جمع‌آوری داده‌های مرتبط با آلودگی‌های دریایی و مدیریت پسماند کاربرد دارد. نتیجه‌گیری: سیستم‌های پزشکی از راه دور، مشاوره‌های تخصصی، ارائه خدمات درمانی به دریانوردان، مدیریت هوشمند پسماندهای دریایی و توسعه فناوری‌های پزشکی زیردریایی از جمله فرصت‌های کلیدی بهره‌گیری از هوش مصنوعی در پزشکی دریایی به شمار می‌روند. همچنین، هوش مصنوعی می‌تواند در کنترل آلودگی‌های دریایی، تحلیل داده‌های سلامت و ارائه خدمات پزشکی از راه دور مؤثر واقع شود. با توجه به روند رو به رشد استفاده از این فناوری، آموزش پزشکان و کارکنان نظامی و دریایی در به‌کارگیری مؤثر هوش مصنوعی ضروری است. 2 Background and Aim: With the expansion of maritime and military activities, the use of innovative technologies in health and medicine has gained increasing importance. Artificial intelligence (AI), as a transformative technology, has found broad applications in medical, military, and maritime domains. This study aims to provide a systematic review of the applications of AI in military and maritime medicine and to examine associated challenges. Methods: This research was conducted as a narrative review. Relevant data were collected through searches in databases including PubMed, Scopus, Embase, Google Scholar, and Web of Science, using keywords such as artificial intelligence, generative AI, telemedicine, military medicine, maritime medicine, soldier health, marine pollution, and marine toxins over the past decade. Results: AI applications in military settings include support for clinical decision-making, triage algorithms and medical care in combat operations, management of patient and equipment transport, health monitoring and biosurveillance, and development of advanced medical products. In the field of marine sciences, AI is employed in the analysis of marine organisms, classification and collection of data related to marine pollution, and waste management. Conclusion: Telemedicine systems, specialized consultations, provision of medical services to seafarers, intelligent management of marine waste, and development of submarine medical technologies represent key opportunities for leveraging AI in maritime medicine. Additionally, AI can contribute to controlling marine pollution, analyzing health data, and delivering remote medical services effectively. Given the growing adoption of this technology, training physicians, military personnel, and maritime staff in the effective use of AI is essential. 194 200 2025/06/122025/10/12025/10/112025/08/82025/11/122025/08/262025/08/30 1404/6/8 2025/10/272025/12/102025/11/32025/11/192025/12/62025/12/62025/09/30 1404/7/8 کوثر جعفری Kosar Jafari Student Research Committee, Babol University of Medical Sciences, Babol, Iran. kosar.jafary.pit@gmail.com فاطمه رحمتی Fatemeh Rahmati مرکز تحقیقات بهداشت نظامی، پژوهشکده سبک زندگی، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج)، تهران، ایران fatemeh_rahmaty@yahoo.com زینب غلام نیا شیروانی Zeinab Gholamnia-Shirvani مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، پژوهشکده سلامت، دانشگاه علوم پزشکی بابل، بابل، ایران Z.gholamnia@yahoo.com Artificial intelligence Generative AI Telemedicine Military medicine Marine sciences Marine pollution هوش مصنوعی هوش مصنوعی مولد پزشکی از راه دور پزشکی نظامی علوم دریایی آلودگی دریایی. ## ##

بررسی تأثیر تعامل نوع بازخورد (خودکنترلی در مقابل جفت‌شده) و نوع ارائه (کلی در مقابل بخش دشوار) بر اکتساب، یادداری و انتقال مهارت پای قورباغه در شنا Investigating the Interaction Effect of Feedback Type (Self-Controlled vs. Paired) and Presentation Mode (Whole vs. Difficult Part) on the Acquisition, Retention, and Transfer of the Breaststroke Leg Kick Skill 1 1 زمینه و هدف: هدف اصلی این پژوهش، بررسی تأثیر تعامل دو نوع بازخورد (خودکنترلی و جفت‌شده) با دو شیوه ارائه (کلی و بخش دشوار) بر اکتساب، یادداری و انتقال مهارت پای قورباغه در نوجوانان بود. با توجه به اهمیت بازخورد در فرآیند یادگیری حرکتی، این مطالعه در پی روشن‌سازی نقش بازخورد خودکنترلی، به‌ویژه در شرایط تمرینی دشوار است. هدف فرعی، بررسی این موضوع بود که آیا ارائه هدفمند و تخصصی بازخورد بر اساس نیاز یادگیرنده می‌تواند به بهبود عملکرد و پایداری مهارت در مراحل مختلف یادگیری بینجامد یا خیر. روش‌ها: این مطالعه از نوع نیمه‌تجربی بود. جامعه آماری شامل ۴۰ دانش‌آموز پسر ۱۵ تا ۱۸ ساله شهر خرم‌آباد بود که سابقه یادگیری مهارت‌های پایه شنا را نداشتند. پس از همسان‌سازی اولیه، شرکت‌کنندگان به‌طور تصادفی در چهار گروه ده‌نفره قرار گرفتند: ۱) بازخورد خودکنترلی کلی، ۲) بازخورد خودکنترلی بخش دشوار، ۳) بازخورد جفت‌شده کلی، و ۴) بازخورد جفت‌شده بخش دشوار. برنامه مداخله شامل ارائه دو نوع بازخورد (خودکنترلی و جفت‌شده) به دو شیوه (کلی و متمرکز بر بخش دشوار حرکت) بود. برای تحلیل داده‌ها از آزمون تحلیل واریانس یک‌راهه، تحلیل واریانس مرکب با اندازه‌های تکراری و آزمون تعقیبی توکی استفاده شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که تأثیر تعامل نوع بازخورد (خودکنترلی در مقابل جفت‌شده) و نوع ارائه (کلی در مقابل بخش دشوار) بر متغیرهای اکتساب، یادداری اولیه، یادداری تأخیری و انتقال مهارت پای قورباغه، از نظر آماری معنی‌دار نیست. نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های این مطالعه، تعامل بین نوع بازخورد (خودکنترلی و جفت‌شده) و شیوه ارائه آن (کلی و بخش دشوار) تأثیر معنی‌داری بر فرآیندهای اکتساب، یادداری و انتقال این مهارت حرکتی در جمعیت مورد مطالعه ندارد. 2 Background and Aim: The primary objective of this study was to investigate the interaction effect of two feedback types (self-controlled and paired) and two presentation modes (whole and difficult part) on the acquisition, retention, and transfer of the breaststroke leg kick skill in adolescents. Given the importance of feedback in motor learning, this research aimed to clarify the role of self-controlled feedback, particularly under challenging practice conditions. A secondary objective was to examine whether need-based, learner-tailored feedback delivery could lead to improved performance and skill consolidation across different learning phases. Methods: This study employed a quasi-experimental design. The sample consisted of 40 male students aged 15 to 18 years from Khorramabad, Iran, with no prior experience in basic swimming skills. After initial matching, participants were randomly assigned to one of four groups (n=10 each): 1) Whole self-controlled feedback, 2) Difficult-part self-controlled feedback, 3) Whole paired feedback, and 4) Difficult-part paired feedback. The intervention involved delivering the two feedback types (self-controlled or paired) via two presentation modes (focusing on the whole skill or the difficult part of the movement). Data were analyzed using one-way ANOVA, repeated-measures ANOVA, and Tukey's post-hoc test. Results: The results indicated that the interaction effect between feedback type (self-controlled vs. paired) and presentation mode (whole vs. difficult part) on the variables of skill acquisition, immediate retention, delayed retention, and transfer was not statistically significant. Conclusion: Based on the findings of this study, the interaction between feedback type (self-controlled and paired) and its presentation mode (whole and difficult part) does not have a significant impact on the processes of acquisition, retention, and transfer of this motor skill in the studied population. 201 209 2025/06/122025/10/12025/10/112025/08/82025/11/122025/08/262025/08/302025/08/1 1404/5/10 2025/10/272025/12/102025/11/32025/11/192025/12/62025/12/62025/09/302025/09/9 1404/6/18 بهمن حسنوند Bahman Hassanvand گروه تربیت بدنی و علوم ورزشی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خرم آباد، خرم آباد، ایران hasanvand121@iau.ac.ir میلاد دلفان Milad Delfan Department of exercise physiology, Khor.C, Islamic Azad University, Khorramabad, Iran Milad.delfan@gmail.com Self-controlled feedback Performance awareness Skill acquisition Retention Motor learning بازخورد خودکنترلی آگاهی از اجرا اکتساب مهارت یادداری یادگیری حرکتی ## ##

مروری بر شش‌دهه تکامل ایمونواسی جریان جانبی(LFIA): از کاربردهای بالینی و تشخیص متابولیت‌ها تا نقش کلیدی در تشخیص کووید ۱۹ و توسعه کیت‌های سریع در صنعت آبزی‌پروری A Review of Six Decades of Lateral Flow Immunoassay (LFIA) Development: From Clinical Applications and Metabolic Marker Detection to Its Pivotal Role in COVID-19 Diagnosis and the Development of Rapid Kits in Aquaculture 1 1 فناوری‌های مبتنی بر ایمونواسی جریان جانبی (Lateral Flow Immunoassay, LFIA) که گاهی با عنوان آزمایش‌های ایمونوکروماتوگرافی نیز شناخته می‌شوند، در شش‌دهه گذشته به‌طور گسترده‌ای در تشخیص بیماری‌ها مورد استفاده قرار گرفته‌اند. این سیستم‌ها امکان شناسایی سریع لیگاندهای زیستی را در نمونه‌های بیولوژیک فراهم می‌کنند. مزایای اصلی این روش، هزینه پایین، دسترسی آسان، سرعت بالا و سهولت استفاده بدون نیاز به تجهیزات آزمایشگاهی پیچیده است. جذابیت این ابزارهای تشخیصی قابل‌حمل، عمدتاً ناشی از حساسیت و ویژگی تحلیلی قابل‌قبول، همراه با قابلیت قرائت چشمی نتایج است. به‌دلیل همین ویژگی‌ها،LFIA به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه و شرایط اضطراری پزشکی مورد استقبال فراوان قرار گرفته است. در ایران نیز همگام با پیشرفت‌های جهانی، زمینه‌های توسعه و بهبود این فناوری فراهم شده است. این مطالعه با رویکردی ساختاریافته، به مرور سیر تکاملی، مزایا، محدودیت‌ها و کاربردهای نوین ایمونواسی جریان جانبی در حوزه‌های مختلف از جمله تشخیص بیماری کووید‑۱۹ می‌پردازد. همچنین، دستاوردهای جدید در حوزه شیلات و آبزی‌پروری، نظیر طراحی و ساخت کیت‌های سریع تشخیص بیماری‌های ویروسی مهم آبزیان مانند بیماری نکروز عصبی ویروسی (VNN)، بیماری سپتی‌سمی هموراژیک ویروسی (VHS) و بیماری کوی هرپس ویروسی (KHV) مورد بررسی قرار می‌گیرد. 2 Lateral Flow Immunoassay (LFIA) technologies, also known as immunochromatographic assays, have been extensively utilized over the past six decades for disease diagnosis. These systems enable the rapid detection of biological ligands in clinical and environmental samples. Their primary advantages include low cost, accessibility, rapid turnaround time, and ease of use without the need for sophisticated laboratory equipment. The appeal of these portable diagnostic tools stems mainly from their acceptable analytical sensitivity and specificity, coupled with the visual interpretability of results. Due to these features, LFIA has gained significant traction, particularly in developing countries and emergency medical settings. In Iran, alongside global advancements, opportunities for the refinement and expansion of this technology have emerged. This article provides a structured review of the evolutionary trajectory, advantages, limitations, and modern applications of LFIA across various fields, including COVID-19 diagnosis. Furthermore, it highlights recent achievements in fisheries and aquaculture, such as the design and development of rapid diagnostic kits for major viral pathogens, including Viral Nervous Necrosis (VNN), Viral Hemorrhagic Septicemia (VHS), and Koi Herpesvirus (KHV). 210 228 2025/06/122025/10/12025/10/112025/08/82025/11/122025/08/262025/08/302025/08/12025/11/15 1404/8/24 2025/10/272025/12/102025/11/32025/11/192025/12/62025/12/62025/09/302025/09/92025/11/30 1404/9/9 سید محمد جلیل ذریه زهرا Mohammad Jalil Zorriehzahra گروه بهداشت و بیماری‌های آبزیان، موسسه تحقیقات علوم شیلاتی ایران ، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران m.zorriehzahra@areeo.ac.ir مینا زیارتی Mina Ziarati گروه میکروبیولوژی، مرکز ملی بررسی و تشخیص بیماری‌ها، سازمان دامپزشکی کشور، بوشهر، ایران. مرکز تحقیقات بیماری‌های منتقله از دام و محصولات دامی، تهران، ایران Mziarati2@gmail.com منیره فئید Monireh Faeed مرکز تحقیقات آبزی‌پروری آب‌های داخلی، موسسه تحقیقات علوم شیلاتی ایران، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بندر انزلی، ایران faeedm2@gmail.com پریسا محمدی صفت Parisa Mohammadisefat گروه شیلات، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران p.mohammadisefat@urmia.ac.ir لاله یزدان پناه گوهرریزی Laleh Yazdanpanah Goharrizi گروه علوم شیلاتی، میکروبیولوژی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کرمان. سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران l.yazdanpanah@areeo.ac.ir ثنا یوسفیان جزی Sana Yousefian Jezi گروه نانو زیست فناوری و زیست الهام، دانشکده مهندسی علوم زیستی، دانشکدگان علوم و فناوری‌های میان رشته‌ای، دانشگاه تهران، تهران، ایران sanayousefian@yahoo.com Lateral Flow Immunoassay (LFIA) Rapid COVID-19 Diagnosis Aquatic Pathogens Viral Disease Detection Rapid Diagnostic Kits ایمونواسی جریان جانبی (LFIA) تشخیص سریع کووید ۱۹ عوامل بیماری‌زای آبزیان تشخیص بیماری‌های ویروسی کیت‌های سریع تشخیصی ## ##