fa وضعیت آلودگی و ارزیابی خطر فلز سرب در ماهیان خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر-مطالعه مروری طب دریا Marine Medicine مروری Review <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:IRANyekan;"><span style="color:#000000;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" times=""><span b="" lang="FA" mitra="">فلز سرب یکی از فلزات سمی است که در محیط زیست پراکنش بالایی دارد و به واسطه بسیاری از فعالیت‌های انسان&shy;زاد صنعتی، کشاورزی، شهری و روستایی وارد چرخه طبیعت می‌شود، همچنین با ورود به اکوسیستم های دریایی، در چرخه مواد غذایی و ماهیان انباشت شده و می‌تواند سبب بیماری&shy;های بسیار خطرناک و سرطان‌زا در انسان گردد. این تحقیق مروری در سال 1400 انجام شد. داده‌های موردنیاز برای ارزیابی خطر سرب بر روی ماهیان دریای خزر و عمان و خلیج فارس، با بررسی مقالات فارسی و انگلیسی منتشر شده، جمع‌آوری گردید. یافته‌ها نشان داد که دامنه غلظت فلز سرب در ماهیان دریای خزر از 0/03 میلی‌گرم بر کیلوگرم در ماهی سیاه کولی تا 3/01 میلی‌گرم بر کیلوگرم در ماهی کفال طلایی بود. در میان ماهیان خلیج فارس و دریای عمان بالاترین میزان سرب در کفشک ماهی (2/82 میلی‌گرم بر کیلوگرم) و پایین‌ترین میزان این فلز در بز ماهی زرد جامه (0/008 میلی گرم بر کیلوگرم) بود. میزان سرب در عضله ماهیان مورد مطالعه در دریای خزر نظیر ماهی سفید، کفال طلایی، کپور معمولی، کفال پوزه باریک، سگ ماهی دریایی و اردک ماهی در مقایسه با حد آستانه مجاز استاندارد سازمان بهداشت جهانی (0/2 میلی گرم در کیلوگرم) بالاتر بود. در مورد ماهیان خلیج فارس و دریای عمان نیز مقادیر سرب در عضله ماهیان شیر، شوریده، قباد، کفال پشت سبز، میش ماهی، ماهی سوکلا، ماهی شورت و کفشک ماهی بالاتر از حد مجاز سازمان بهداشت جهانی گزارش شد. با توجه به ارزیابی خطر فلز سرب در ماهیان مورد مطالعه در بسیاری از موارد شاخص خطر بالاتر از 1 به دست آمده و شاخص خطر سرطان‌زایی فلز سرب در عضله بسیاری از ماهیان مورد مطالعه بالاتر از ^4-10&times;1 گزارش شده است. بنابراین با توجه به این نتایج می‌توان چنین استنباط کرد که بسیاری از ماهیان دریای خزر، خلیج فارس و دریای عمان طی سالیان گذشته به فلز سرب آلوده شده‌اند و برای مصرف انسانی می‌بایست بر اساس پیشنهادهای سازمان بهداشت جهانی موارد احتیاط لازم را انجام داد. همچنین پیشنهاد می‌گردد در خصوص غلظت فلز سرب و سایر فلزات سنگین به صورت مستمر پایش و کنترل در اکوسیستم های دریایی انجام شود.</span></span></span></span></span></span></span></span></div> <span style="color:#000000;"><span style="font-size:12pt"><span style="line-height:115%"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%">Lead is a toxic metal that is highly distributed in the environment and enters the natural cycle through many human-made industrial, agricultural, urban and rural activities, as well as by entering the marine ecosystems, it accumulates in the cycle of food and fish and can cause very dangerous and carcinogenic diseases in humans. This review was conducted in 2022. The data needed to assess the risk of lead on fish in the Caspian Sea, Oman sea and the Persian Gulf were collected by reviewing Persian and English published articles. The findings showed that the range of lead concentration in Caspian Sea fish was from 0.03 mg/kg in Vimba vimba to 3.01 mg/kg in golden grey mullet. Among the fish of the Persian Gulf and the Oman Sea, the highest amount of lead was found in the flounders (2.82 mg/kg) and the lowest amount of this metal was found in sulpdur goatfish (0.008 mg/kg). The amount of lead in the muscle of the fish studied in the Caspian Sea, such as Caspian kutum, Golden grey mullet, common carp, leaping mullet, Gobies, and common Pike, was higher than the permissible limit of the World Health Organization (WHO) standard (0.2 mg/kg). In fish in the Persian Gulf and the Oman Sea, the levels of lead in the muscles of Narrow-barred Spanish mackerel, Tigertooth croaker, Indo-Pacific king mackerel, Chelon subviridis, blackspotted croaker, Cobia, Sillaginidae, and Flounder were reported to be higher than the WHO limit. According to the risk assessment of lead metal in the fishes, in many cases the risk index was higher than 1 and the carcinogenic risk index of lead in the muscle of many fishes was reported to be higher than 1&times;10^-4. Therefore, according to these results, it can be concluded that many fish in the Caspian Sea, the Persian Gulf, and the Oman Sea have been contaminated with lead metal during the past years, and for human consumption, the necessary precautions should be taken based on the recommendations of the WHO. It is also suggested to continuously monitor and control the concentration of lead metal and other heavy metals in marine ecosystems.</span></span></span></span></span></span></span> ارزیابی خطر سلامت, فلزات سنگین, فلز سرب, ماهی, خلیج فارس. Health Risk Assessment, Heavy Metals, Lead, Fish, Persian Gulf. 141 152 http://jmarmed.ir/browse.php?a_code=A-10-359-3&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Velayatzadeh محمد ولایت زاده mv.5908@gmail.com 10031947532846004417 10031947532846004417 Yes Department of Industrial Safety, Caspian Institute of Higher Education, Qazvin, Iran گروه ایمنی صنعتی، موسسه آموزش عالی کاسپین، قزوین، ایران