مرکز تحقیقات علوم اعصاب، دانشگاه علوم پزشکی بقیهالله(عج)، تهران، ایران ، shima.shahyad@gmail.com
چکیده: (1126 مشاهده)
زمینه و هدف: سیل بهعنوان یکی از شایعترین بلایای طبیعی، پیامدهای روانشناختی گستردهای از جمله اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) به دنبال دارد. هدف این مطالعه، مقایسه شیوع و همچنین شناسایی عوامل خطر و عوامل محافظ مؤثر برPTSDناشی از سیل در ایران و کشورهای توسعهیافته است. روش:این پژوهش بهصورت یک مرور روایتی–تطبیقی انجام شد. دادههای مورد نیاز از طریق جستوجو در پایگاههای اطلاعاتی بینالمللی(PubMed، Scopus، WebofScience، GoogleScholar)و داخلی(SIDوMagiran)با کلیدواژههای مرتبط با PTSD، سیل، عوامل خطر و عوامل محافظ و معادلهای فارسی آنها در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ گردآوری شد. مطالعات مربوط به ایران و کشورهای توسعهیافته منتخب (ایالات متحده، استرالیا، ژاپن، کانادا، چین و آلمان) استخراج و مورد تحلیل مقایسهای قرار گرفتند. یافتهها: بر اساس مطالعات بررسیشده، شیوعPTSDناشی از سیل در ایران بین ۱۲ تا ۶۴ درصد و در کشورهای توسعهیافته بین ۵.۷ تا ۴۵ درصد گزارش شده است. الگوی عوامل خطر و محافظ در هر دو گروه کشورها مشابه بود. عوامل خطر در چهار دسته اصلی طبقهبندی شدند: ۱) ویژگیهای جمعیتشناختی و فردی، ۲) شدت و ماهیت مواجهه با سیل، ۳) استرسورهای ثانویه و پیامدهای اجتماعی–اقتصادی، و ۴) سابقه روانی و ویژگیهای شخصیتی. عوامل محافظ نیز در سه حوزه اصلی جای گرفتند: ۱) منابع فردی و روانشناختی، ۲) حمایت اجتماعی و سرمایه جمعی، و ۳) دسترسی به خدمات و پاسخ نهادی. با وجود برخورداری نسبی ایران از شبکههای حمایت اجتماعی، ضعف در مداخلات ساختاریافته و نظاممند در مقایسه با کشورهای توسعهیافته مشهود بود. نتیجهگیری: یافتهها نشان میدهد که علیرغم تلاشهای اولیه در پاسخ به پیامدهای روانی سیل، ایران همچنان با چالشهایی از جمله فقدان نظام ملی غربالگری PTSD، کمبود دادههای طولی و ضعف در ادغام خدمات روانشناختی با حمایتهای اجتماعی–اقتصادی مواجه است. این مطالعه بر ضرورت تدوین یک مدل ملی یکپارچه برای سلامت روان پس از بلایا، بهرهگیری از تجارب موفق بینالمللی و اجرای مداخلات ترکیبی روانی–اجتماعی برای گروههای پرخطر تأکید میکند.
